Οι τελευταίες εβδομάδες, αλλά και η πρόσφατη διετία, στοιχειοθετούν ότι οι άνθρωποι γενικά θεωρούν τον χρυσό και κατά δεύτερο λόγο τον άργυρο τα ασφαλέστερα καταφύγια σε περιόδους διεθνούς αβεβαιότητας.
Η τιμή του χρυσού αυξάνεται κατά την διάρκεια της υγειονομικής κρίσης του 2020, αλλά η αλματώδης άνοδος σημειώνεται με αφετηρία το 2024 και δεν οφείλεται στον πληθωρισμό των ΗΠΑ που ήδη αποκλιμακώνεται στην συγκεκριμμένη περίοδο. Στην πραγματικότητα ελάχιστοι γνωρίζουν τα αίτια, με εξαίρεση τις κεντρικές τράπεζες που αυξάνουν συνεχώς τις αγορές τους και πιθανότατα αποτελούν και τις μόνες που αντιλαμβάνονται το τι ακριβώς συμβαίνει.
Οι πάντες όμως γνωρίζουν πως η επιστροφή του Donald Trump στον Λευκό Οίκο σηματοδοτεί μία νέα περίοδο με επιβολή υψηλών δασμών, βομβαρδισμούς του Ιράν, απειλές εισβολής στην Γροιλανδία, κινήσεις κατά της ανεξαρτησίας της Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας (FED), επέμβαση στην Βενεζουέλα και ούτω καθεξής, ενώ τα υψηλά ελλείμματα των ΗΠΑ συνεχίζονται. Αρκετοί μεγάλοι θεσμικοί επενδυτές και κεντρικές τράπεζες, ειδικά στην Ασία, πολλαπλασιάζουν τις αγορές τους σε χρυσό, γεγονός που δεν διαφεύγει από τους αναλυτές του γνωστού οικονομικού περιοδικού Economist.
Όπως παρατηρείται στις αναλύσεις του, κατά την πρόσφατη περίοδο οι κεντρικές τράπεζες στις αναδυόμενες αγορές, ακολουθώντας την Κίνα, τροφοδοτούν με τις αγορές τους την ανοδική πορεία των τιμών του χρυσού. Οι υπερβολικά συντηρητικοί επενδυτές ερωτεύονται για μία ακόμα φορά το πολύτιμο μέταλλο, προσδοκώντας την προστασία του σε περίοδο γεωπολιτικών αναταραχών. Όμως και οι ροές σε εταιρείες επενδύσεων χαρτοφυλακίου σε χρυσό προδίδουν πως νέες ομάδες επενδυτών αποκτούν συμπεριφορά χρυσοθήρα, που ελκύεται από τις αποδόσεις και την διεύρυνση της διασποράς των θέσεών τους και όχι τόσον από την ασφάλεια του χρυσού. Κατά την διάρκεια της τελευταίας διετίας τονίζει το Economist τα αποθέματα σε χρυσό των εταιρειών επενδύσεων χαρτοφυλακίου με έδρες στην Ασία υπερτριπλασιάζονται, ενώ και οι μεγάλοι θεσμικοί επενδυτές της Ιαπωνίας και της Νοτίου Κορέας αυξάνουν θεαματικά τις αγορές τους στο πολύτιμο μέταλλο.
Το γνωστό οικονομικό ειδησεογραφικό πρακτορείο Bloomberg παρατηρεί πως ο χρυσός δεν εξαρτάται από την επιτυχία και την αξιοπιστία μίας εταιρείας ή ενός κράτους, σε αντίθεση με τους χρηματοοικονομικούς τίτλους που εκδίδονται από το δημόσιο και τα νομικά πρόσωπα. Επιπλέον η έκρηξη των χρεών του δημοσίου σε ολόκληρη την υφήλιο διαβρώνει την εμπιστοσύνη των επενδυτών σε τίτλους του κράτους, με την αποκαλούμενη υποτίμηση των εμπορικών χρηματοοικονομικών αξιών να ωθεί τους επενδυτές προς τον χρυσό, τον άργυρο και άλλα πολύτιμα μέταλλα. Το ζητούμενο αποδεικνύεται πως αποτελεί ένα σοβαρό αίτιο αναζήτησης υπερασφαλών καταφυγίων σε περιβάλλον επιδείνωσης των χρηματοοικονομικών των δημοσίων τομέων.
Το Bloomberg προσέχει πως οι επενδυτές παρακολουθούν στενά την πορεία του πληθωρισμού στις ΗΠΑ, από την στιγμή που ο Donald Trump πιέζει φορτικά την Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα (FED) για μειώσεις επιτοκίων. Ο χρυσός φυσικά δεν αποδίδει τόκους, αλλά κρίνεται περισσότερο ελκυστικός σε περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων, με το κόστος της ευκαιρίας διακράτησής του έναντι τοκοφόρων χρηματοοικονομικών τίτλων να μειώνεται.
Το σημαντικότερο ίσως δεδομένο που αφορά την αξία του χρυσού αφορά τις πεποιθήσεις των ανθρώπων για την αποτίμησή του και πολλοί υποθέτουν ότι το πολύτιμο μέταλλο θα κυριαρχήσει στο παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα, εάν οι πολίτες απωλέσουν την εμπιστοσύνη τους στα εθνικά νομίσματα. Η συγκεκριμμένη ιδέα μάλλον βασίζεται στο γεγονός ότι κατά το παρελθόν, όταν τα έθνη και τα νομίσματά τους εξασθενούν δραστικά ή συρρικνώνεται η αξιοπιστία τους και οπωσδήποτε δεν υπάρχουν ηλεκτρονικές συναλλαγές, ο χρυσός αποτελεί το ασφαλέστερο μέσον για το διεθνές εμπόριο.
Όταν κατά συνέπεια αναδύεται υψηλότερος του αναμενόμενου πληθωρισμός, διεθνείς αναταραχές ή γεωπολιτικές ανατροπές οι άνθρωποι που ασπάζονται τις συγκεκριμμένες απόψεις και αποκαλούνται ίσως ειρωνικά "χρυσοθήρες" στρέφονται προς το πολύτιμο μέταλλο ακολουθούμενοι και από άλλους επενδυτές που προσδοκούν άνοδο της ζήτησης λόγω των "χρυσοθήρων".
Αναπόφευκτα όμως προβάλλει το ερώτημα των λόγων που εξωθούν προς τον χρυσό, από την στιγμή που υπάρχουν και άλλα αγαθά που δεν εξαρτώνται από τις εθνικές κυβερνήσεις. Υπάρχουν και άλλα μέταλλα και πράγματι ο άργυρος σημειώνει εντυπωσιακή άνοδο, όπως επίσης ο λευκόχρυσος και το παλλάδιο, αλλά υπάρχει και το Bitcoin που η αξία του δεν υποστηρίζεται από εθνικές κυβερνήσεις. Αντίθετα δημιουργείται με βάση αλγορίθμους αλυσσοδεσμών και ανθρώπους διασκορπισμένους σε ολόκληρο τον κόσμο, που το "εξορύσσουν", δαπανώντας ενέργεια και υπολογιστική ισχύ για να εκτελούν συναλλαγές στο κρυπτονόμισμα.
Επί σειράν ετών οι οπαδοί του, συμπεριλαμβανομένων και των "μαξιμαλιστών" υποστηρίζουν πως το Bitcoin θα κυριαρχήσει στο παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα και πρόκειται να αποτελέσει μία μορφή "ψηφιακού χρυσού" που η φυσική σπανιότητά του και η ανεξαρτησία του από τις εθνικές κυβερνήσεις, θα προσφέρει στους επενδυτές ένα υπερασφαλές καταφύγιο, όταν τα νομίσματα χωρίς υποκείμενες αξίες (fiat) θα κλυδωνίζονται.
Όμως η κατά τα άλλα μαγική εικόνα δέχεται ένα συντριπτικό πλήγμα κατά την διάρκεια των τελευταίων μηνών, αφετηρία τον περασμένο Οκτώβριο, όταν οι επενδυτές αρχίζουν να αμφιβάλλουν γι την εμπιστοσύνη τους προς το αμερικανικό δολλάριο και ταυτόχρονα προβαίνουν σε μεγάλες πωλήσεις Bitcoin, προκαλώντας την κατάρρευσή του.
Σε αδρές γραμμές το Bitcoin δεν ακολουθεί την συμπεριφορά του χρυσού κατά την διάρκεια των τελευταίων ετών, αλλά συσχετίζεται περισσότερο με το αμερικανικό χρηματιστήριο και τις διακυμάνσεις του, δεδομένο που προδίδει το πως οι επενδυτές αντιμετωπίζουν τον χρυσό και το Bitcoin. Πιθανώτατα το κρυπτονόμισμα αντιπροσωπεύει κάτι που ωφελείται από την επιτυχία της αμερικανικής οικονομίας, ίσως λόγω του ότι όταν η οικονομία αναπτύσσεται και οι Αμερικανοί αισθάνονται τον πλούτο, αγοράζουν και το Bitcoin. Αντίθετα ο χρυσός αντιμετωπίζεται με την ιδιότητα ενός αγαθού που καθίσταται απαραίτητο, όταν επιδεινώνεται η οικονομική κατάσταση των εθνών.
Στις 4 Φεβρουαρίου, ο Michael Burry, που γίνεται διάσημος το 2008 όταν με ένα μικρό επενδυτικό κεφάλαιο στρέφεται κατά της αγοράς στεγαστικής πίστης πριν ξεσπάσει η μεγάλη και καταστροφική χρηματοοικονομική κρίση, προειδοποιεί πως η καθίζηση του Bitcoin, ίσως οδηγήσει σε μία "θανάσιμη περιδίνηση". Μία εξέλιξη της συγκεκριμμένης μορφής θα προκαλέσει ανεπανόρθωτες ζημίες σε εταιρείες που κατά την διάρκεια του προηγούμενου έτους συγκεντρώνουν με αμείωτο ρυθμό το κρυπτονόμισμα.
Ο Burry υποστηρίζει πως το Bitcoin, που από τα υψηλά του περασμένου Οκτωβρίου σημειώνει απώλειες της τάξης του 40%, αποκαλύπτει με την συμπεριφορά του πως πρόκειται για ένα καθαρά κερδοσκοπικό προϊόν, που αποτυγχάνει να αποτελέσει αντιστάθμισμα έναντι της υποτίμησης του νομίσματος, όπως τα πολύτιμα μέταλλα. Περαιτέρω απώλειες κατά την άποψή του θα πιέσουν αφόρητα του ισολογισμούς των μεγάλων θεσμικών επενδυτών στο κρυπτονόμισμα, προκαλώντας μαζικές ρευστοποιήσεις και πυροδοτώντας ευρύτατες καταστροφές αξιών.
Η πλειοψηφία των προβλέψεων διαβλέπει πτώσεις προς τα $65.000 και οι τεχνικές αναλύσεις του γνωστού οικονομικού ειδησεογραφικού πρακτορείου κάτω από τα επίπεδα των $55.000 έως την λήξη του έτους, με τις απώλειες στην συνολική κεφαλαιοποίηση των κρυπτονομισμάτων να ανέρχονται ήδη σε $2 τρισεκατομμύρια. Δυστυχώς για τους "μαξιμαλιστές" το Bitcoin συμπεριφέρεται όπως μία μετοχή καινοτόμου τεχνολογίας χωρίς τελική χρήση, με τους επικριτές του να τονίζουν πως "αποτελεί μία λύση σε ένα ανύπαρκτο πρόβλημα". Πολλοί επίσης υποπτεύονται πως ελέγχεται από κάποιον άγνωστο δάκτυλο, οπότε σπεύδουν να το εγκαταλείψουν, όπως έναν επιβλαβή τοξικό εθισμό.
Κατά βάση τα υπερασφαλή καταφύγια συνιστούν έναν μηχανισμό συντονισμού, στον οποίο όταν οι επενδυτές δεν καταλήγουν συλλογικά ποιά αγαθά οφείλουν να αγοράσουν για να προστατευθούν από την παγκόσμια χρηματοοικονομική αναρχία, οπότε προς το παρόν συντονίζονται στον χρυσό και όχι στο Bitcoin. Οπωσδήποτε δεν υπάρχει κάποια στιβαρή εγγύηση για την περαιτέρω άνοδο των τιμών του πολύτιμου μετάλλου και μία ένδειξη αποτελεί η μεγάλη διόρθωση των τιμών του, όπως και του αργύρου.
Το αίτιο της απότομης καθίζησης των τιμών ίσως να οφείλεται σε μία υπερβολή στα όρια της ύβρεως ή στην ανακοίνωση του Donald Trump για την τοποθέτηση του Kevin Warsh στην θέση του επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας (FED) που κρίνεται ιδιαίτερα επιθετικός και μετριάζει τις προσδοκίες για μία υποτίμηση του δολλαρίου. Σε κάθε περίπτωση οι απότομες και αιφνίδιες καθοδικές μεταβολές των τιμών στοιχειοθετούν ότι ένα αναρχικό διεθνές χρηματοοικονομικό σύστημα με βάση τον χρυσό, μάλλον θα αποδεχθεί εγγενώς λιγότερο ευσταθές σε σχέση με το σύστημα του αμερικανικού δολλαρίου. Όμως πολλοί άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων και των "χρυσοθήρων" εμφανίζονται πεπεισμένοι για το ότι η φυσική σπανιότητα του πολύτιμου μετάλλου και η ανεξαρτησία του από τις παρεμβάσεις των κεντρικών τραπεζών προσδίδουν ευστάθεια σε μία οικονομία που βασίζεται στον χρυσό.
Πάντως το γεγονός ότι δεν υπάρχει μία αξιόπιστη ισχυρή οντότητα για να διαχειρισθεί τις διακυμάνσεις του χρυσού, συνεπάγεται ότι θα υπόκειται σε απότομες μεταβολές τιμών, οπότε εάν τα παγκόσμια συστήματα πληρωμών και εγγυήσεων βασισθούν στο πολύτιμο μέταλλο, οι μεταβολές των τιμών του πρόκειται αναπόφευκτα να προκαλέσουν ανατροπές στα συγκεκριμμένα συστήματα. Οι "χρυσοθήρες" οπωσδήποτε σκέπτονται ορθά όταν αντιμετωπίζουν τον χρυσό με την ιδιότητα ενός διαχρονικού υπερασφαλούς καταφυγίου, αλλά δεν συνεπάγεται ταυτόχρονα ότι πρόκειται για κάτι επωφελές για την λειτουργία της οικονομίας.
Η επιστροφή του χρυσού στο προσκήνιο δεν αποτελεί απαραίτητα προοίμιο μίας παγκόσμιας νομισματικής μεταρρύθμισης, από την στιγμή που δεν υπάρχει συντονισμένη προσπάθεια, τουλάχιστον μέχρι τούδε, να αποκατασταθεί η μετατρεψιμότητά του ή να εγκαταλειφθούν νομίσματα χωρίς υποκείμενες αξίες (fiat). Αναδύεται όμως ένας κόσμος με επικαλυπτόμενες νομισματικές ζώνες, όπου διαφορετικές περιοχές βασίζονται σε διαφορετικούς συνδυασμούς διαύλων πληρωμών, σχηματισμού αποθεματικών και βαθμών εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Ο χρυσός λειτουργεί με την μορφή μίας γέφυρας μεταξύ των ζωνών, παρά με την ιδιότητα μίας διεθνούς ρήτρας που τους επιβάλλεται.
Στην Δύση τα συστήματα εξακολουθούν να αποδίδουν μεγάλη έμφαση στην εμπιστοσύνη στο δίκαιο και τους θεσμούς σε συνδυασμό με το βάθος των αγορών. Όμως στην Ανατολή δίδεται μεγαλύτερο βάρος στην αξιοπιστία που υποστηρίζεται από υποκείμενες αξίες και στην εδραίωση αλώβητων από τους γεωπολιτικούς κινδύνους συνθηκών, με τον χρυσό να επιτρέπει στα συγκεκριμμένα συστήματα να συνυπάρχουν, χωρίς να απαιτείται πλήρης οικονομική ολοκλήρωση.
Κατά συνέπεια η μετακίνηση του χρυσού από την Δύση προς την Ανατολή αποτελεί μία λογική αντίδραση σε έναν κόσμο, στον οποίο τα συστήματα πληρωμών κατακερματίζονται ταχύτερα σε σχέση με τον ρυθμό αποκατάστασης της εμπιστοσύνης, με τα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών (CBDC) να μετασχηματίζουν τους τρόπους κίνησης του χρήματος. Τα αποθεματικά νομίσματα παραμένουν ισχυρά, αλλά δεν αποτελούν μονοπώλια, από την στιγμή που ο χρυσός μεταμορφώνει το αίσθημα της εμπιστοσύνης, αθόρυβα, αργά και χωρίς παρέμβαση ιδεολογικής ταυτότητας. Σε ένα πολυπολικό νομισματικό σύστημα, ο χρυσός δεν κυκλοφορεί ιδιαίτερα, σε σχέση με το όσον σταθεροποιεί και το συγκεκριμμένο του πλεονέκτημα προκαλεί την μετατόπισή του από την Δύση προς την Ανατολή.
