Ο Αλέξης Τσίπρας επέστρεψε επισήμως στο κέντρο της πολιτικής σκηνής, ανακοινώνοντας από το Θησείο το νέο του κόμμα με την ονομασία ΕΛ.Α.Σ. – Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη.
Μόνο που, πίσω από τις λέξεις, το βασικό πολιτικό χαρακτηριστικό της νέας προσπάθειας δεν μοιάζει να είναι η ένωση. Μοιάζει περισσότερο με μια ακόμη πρόσκληση σε ρήξη. Όχι μια ρήξη με το παλιό, όπως ο ίδιος θέλει να την παρουσιάζει, αλλά μια ρήξη με τη σταθερότητα, με τη συνεννόηση, με την πολιτική ωριμότητα που η χώρα πλήρωσε ακριβά μέχρι να κατακτήσει.
Ο Αλέξης Τσίπρας δεν εμφανίζεται σήμερα ως ένα νέο πρόσωπο με νέο πολιτικό σχέδιο. Εμφανίζεται ως ένας παλιός πρωταγωνιστής που επιχειρεί να ξαναγράψει την ιστορία του, παρουσιάζοντας ως πλεονέκτημα την «εμπειρία» που απέκτησε. Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι η εμπειρία από μόνη της δεν αρκεί. Ιδίως όταν δεν συνοδεύεται από ουσιαστική αυτοκριτική, από καθαρή παραδοχή λαθών και από συγκεκριμένο σχέδιο για την επόμενη μέρα.
Η πολιτική διαδρομή του κ. Τσίπρα προς την εξουσία το 2015 δεν βασίστηκε σε ένα συγκροτημένο πρόγραμμα διακυβέρνησης. Βασίστηκε κυρίως στη ρητορική της σύγκρουσης. Στην υπόσχεση ότι όλα μπορούν να ανατραπούν εύκολα. Στην καλλιέργεια έντασης σε μια χώρα ήδη πληγωμένη από την κρίση. Σε μια κοινωνία κουρασμένη, φοβισμένη και θυμωμένη, ο ΣΥΡΙΖΑ της εποχής εκείνης δεν πρότεινε τόσο λύσεις όσο μια πολιτική εκτόνωση.
Σήμερα, έντεκα χρόνια μετά, ο κ. Τσίπρας δείχνει να επιχειρεί κάτι αντίστοιχο. Βλέπει το μεγάλο κενό στην αντιπολίτευση και προσπαθεί να το καλύψει. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι πολιτικά κατακερματισμένος. Η Νέα Αριστερά δεν κατάφερε να αποκτήσει μαζική δυναμική. Η Πλεύση Ελευθερίας και η Ζωή Κωνσταντοπούλου, που ενισχύθηκαν έντονα μέσα από τη συζήτηση για τα Τέμπη, δείχνουν πλέον να χάνουν μέρος της πολιτικής τους ορμής. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να ξαναμαζέψει γύρω του ένα κοινό που βρίσκεται σε αναζήτηση εκπροσώπησης.
Αυτό ίσως να το πετύχει. Μπορεί πράγματι να συγκεντρώσει απογοητευμένους ψηφοφόρους της Αριστεράς, πρώην ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ, πολίτες που αναζητούν αντιπολιτευτική έκφραση ή όσους δεν βρίσκουν σήμερα πειστική εναλλακτική. Το ερώτημα όμως δεν είναι αν μπορεί να δημιουργήσει πολιτικό θόρυβο. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να παρουσιάσει πολιτική πρόταση. Και μέχρι στιγμής, η απάντηση δεν φαίνεται ενθαρρυντική.
Η νέα αρχή του Αλέξη Τσίπρα δείχνει να στηρίζεται περισσότερο στην πολιτική ανάμνηση παρά στο πολιτικό σχέδιο. Στην προσπάθεια να ξυπνήσει αντανακλαστικά μιας άλλης εποχής. Όμως το 2026 δεν είναι 2015. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στην ίδια θέση. Η χώρα, παρά τα προβλήματα που ασφαλώς υπάρχουν μετά από επτά χρόνια διακυβέρνησης, έχει διαφορετική εικόνα στον ευρωπαϊκό και διεθνή χάρτη. Έχει σταθεροποιηθεί οικονομικά, έχει κερδίσει την αξιοπιστία, έχει αλλάξει ως κράτος, εξελίσσεται καθημερινά δίνοντας λύσεις και σίγουρα δεν βρίσκεται στο σημείο απόγνωσης που βρισκόταν πριν από μία δεκαετία.
Γι’ αυτό και η επιστροφή στη ρητορική της ρήξης δεν μπορεί να συγκινήσει με τον ίδιο τρόπο. Τότε εμφανιζόταν ως υπόσχεση ανατροπής. Σήμερα μοιάζει περισσότερο με πολιτική ανακύκλωση.
Ιδιαίτερη συζήτηση προκαλεί και το ίδιο το όνομα του κόμματος. Το ακρωνύμιο ΕΛ.Α.Σ. δεν είναι ουδέτερο. Φορτίζει πολιτικά και ιστορικά τη συζήτηση, ξυπνά συνειρμούς και αγγίζει ευαίσθητες μνήμες. Αντί να σηματοδοτεί ένα άνοιγμα προς το μέλλον, κινδυνεύει να εγκλωβίσει τη νέα προσπάθεια σε παλιούς συμβολισμούς, σε διχαστικές αναφορές και σε εποχές που η χώρα προσπάθησε επί δεκαετίες να αφήσει πίσω της.
Ο κ. Τσίπρας θέλει να μιλήσει για το «παλιό» από τη θέση του δήθεν νέου. Όμως ο ίδιος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του πολιτικού παρελθόντος που επικαλείται. Κυβέρνησε. Δοκιμάστηκε. Έλαβε αποφάσεις. Υπέγραψε επιλογές. Και τώρα επιστρέφει ζητώντας ουσιαστικά μια δεύτερη ευκαιρία, χωρίς όμως να έχει εξηγήσει με πειστικότητα τι ακριβώς άλλαξε.
Η εμπειρία μπορεί να είναι προτέρημα μόνο όταν συνοδεύεται από επίγνωση.
Όταν συνοδεύεται από ευθύνη. Όταν συνοδεύεται από καθαρή απάντηση στο ερώτημα: τι δεν θα έκανες ξανά;
Αντί γι’ αυτό, η νέα πολιτική κίνηση μοιάζει να στηρίζεται κυρίως στο κενό των άλλων. Στη διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ, στην αδυναμία της Νέας Αριστεράς, στην κόπωση άλλων αντιπολιτευτικών σχημάτων. Είναι μια προσπάθεια να καλυφθεί ένας χώρος, όχι απαραίτητα να υπηρετηθεί ένα σχέδιο. Και αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα…
Γιατί η χώρα δεν χρειάζεται άλλη μία πολιτική κατασκευή διαμαρτυρίας. Δεν χρειάζεται άλλη μία ρητορική σύγκρουσης χωρίς περιεχόμενο. Δεν χρειάζεται μια επανάληψη του 2015 με άλλα συνθήματα και νέο λογότυπο. Χρειάζεται σοβαρή αντιπολίτευση, προτάσεις, θεσμικό λόγο και πολιτική ευθύνη.
Ο Αλέξης Τσίπρας μπορεί να φιλοδοξεί να επιστρέψει ως πρωταγωνιστής. Όμως η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική από εκείνη που τον ανέδειξε. Το 2015 η οργή μπορούσε να γίνει πολιτικό καύσιμο. Το 2026 οι πολίτες έχουν μνήμη, εμπειρία και μέτρο σύγκρισης.
Και αυτό είναι ίσως το δυσκολότερο εμπόδιο για τη νέα του αφετηρία. Όχι οι αντίπαλοί του. Όχι τα άλλα κόμματα. Αλλά το ίδιο του το παρελθόν.
