Ήταν Ιανουάριος του 1996, και την χώρα κυβερνούσε το ΠΑΣΟΚ υπό τον Κώστα Σημίτη. Οι σχέσεις με την Τουρκία στο κόκκινο με αποκορύφωμα τα γεγονότα στα Ίμια, τα οποία και καθιέρωσαν στην διπλωματική ορολογία τις «γκρίζες ζώνες» στ Αιγαίο.
Όλα ξεκίνησαν από την στιγμή που η Τουρκία κλιμάκωσε ένα πόλεμο νεύρων σε βάρος της χώρας μας –αξιολογώντας προφανώς το ότι η κυβέρνηση Σημίτη ότι είχε αναλάβει την εξουσία. Υπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης εκείνης ήταν ο Θεόδωρος Πάγκαλος, υπουργός Εθνικής Αμύνης ο Γεράσιμος Αρσένης και αρχηγός ΓΕΕΘΑ ο Ναύαρχος Χ. Λυμπέρης. Πρωθυπουργός της Τουρκίας ήταν η Τανσού Τσιλέρ και υπουργός Εξωτερικών ο Ντενίζ Μπαίκάλ.
Στις 8 η ώρα το πρωί της Κυριακής της 28ης Ιανουαρίου του 1996 το «Παράκτιο Περιπολικό Παναγόπουλος» έστελνε σήμα στο υπουργείο Αμύνης ότι εκτελώντας περιπολία στην περιοχή των νησίδων Ίμια διαπίστωσε ότι στην Ανατολική πλευρά της ανατολικότερης εκ των δύο νησίδων «ηταν επηρμένη σε μικρό ιστό» τουρκική σημαία, ορατή από την ανατολική πλευρά της νησίδας.
Μία ώρα μετά, διατάχθηκε ο άμεσος απόπλους της Πυραυλακάτου ΑΝΤΩΝΙΟΥ για την περιοχή με σκοπό την αφαίρεση της τουρκικής σημαίας και έπαρση της ελληνικής. Την ίδια ώρα απέπλεε και η Κανονιοφόρος «Πυρπολητής» (που μετονομάστηκε στην συνέχεια σε Κ/Φ Κάσος) να πλεύσει στις νησίδες Ίμια και στην συνέχεια να καταπλέύσει στην Κάλυμνο για εκτέλεση συνδυασμένης ενέργειας με άνδρες της Διοίκησης Υποβρυχίων Καταστροφών. Των γνωστών ΟΥΚ.
Πράγματι άνδρες της πυραυλακάτου ΑΝΤΩΝΙΟΥ αφήρεσαν την τουρκική σημαία και ύψωσαν την ελληνική.
Από εκείνη την στιγμή και μετά άρχισαν να διαμορφώνονται συνθήκες που οδήγησαν τελικώς στην «υιοθέτηση» των γκρίζων ζωνών στην περιοχή. Αρχικώς η ελληνική πλευρά, ιδιαιτέρως οι στρατιωτικοί, ήταν αποφασισμένη να αποκρουστεί με βία οποιαδήποτε απόπειρα αποβίβασης στα Ίμια επιχειρούσαν οι Τούρκοι. Με σήμα στις 29 Ιανουαρίου από τον Αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων , τον Ναύαρχο Χρήστο Λυμπέρη και προς τα τρία Επιτελεία δίνονταν οι εξής εντολές:
-Άνδρες της Ομάδας Υποβρυχίων Καταστροφών (ΟΥΚ) θα αποβιβάζονταν στα Ίμια με αποστολή την παρεμπόδιση αποβίβασης ξένων στην νησίδα. Η εντολή ήταν να χρησιμοποιηθεί «βία σε περίπτωση αυτοάμυνας»
- Να αποτραπεί προσγείωση τουρκικού ελικοπτέρου στα Ίμια με χρήση μάλιστα προειδοποιητικών βολών.
-Ομάδα καταδρομέων να εκινείτο άμεσα προς την περιοχή δυτικά των βραχονησίδων για επιτήρηση αλλά και να είναι έτοιμοι οι καταδρομείς να αποβιβαστούν στα Ίμια αν παρίστατο ανάγκη.
-Δύο ελικόπτερα Απάτσι ετοιμάζονταν για αποστολή στην περιοχή.
Το βράδυ της ίδια ημέρας το ΓΕΝ παίρνει σήμα που αποδεσμεύεται όσον αφορά την εκτέλεση προειδοποιητικών βολών από πλοία και επίγεια τμήματα. Η σχετική διαταγή αφορά και την μη αναχαίτιση ξένων στην περίπτωση που θα επιχειρούσαν να αποβιβαστούν!!
Ήταν τότε που η κυβέρνηση Σημίτη ζητούσε από τον Α/ΓΕΕΘΑ Χρήστο Λυμπέρη που ήταν έτοιμος για εμπλοκή να πει για την υποστολή από την Ελλάδα της ελληνικής σημαίας από τις βραχονησίδες, ότι την...πήρε ο ...αέρας.
Μάλιστα, το μεσημέρι της ίδιας μέρας ο εκπρόσωπος του Τουρκικού υπουργείου των Εξωτερικών είχε προτείνει διαπραγματεύσεις για τις νησίδες Ίμια. Ευτυχώς που η κυβέρνηση Σημίτη δεν έπεσε στην παγίδα διότι, αν αποδεχόμαστε την «πρόσκληση» και πηγαίναμε σε διαπραγματεύσεις, θα ήταν ως και αν αναγνωρίζαμε δικαιώματα κυριαρχίας επί των νήσων και της Τουρκίας.
«Επίκειται εχθρική επίθεση»
Ενώ είχε υπάρξει την προηγούμενη διαταγή προς το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού να αποδεσμευθεί από τις εντολές που είχε λάβει –όπως είδαμε παραπάνω- μία μέρα μετά, στις 30 Ιανουαρίου του 1996 οι ελληνικές Ειδικές Δυνάμεις παίρνουν διαταγή να είναι σε ετοιμότητα και να χρησιμοποιήσουν βία αν χρειαστεί. Δηλαδή αν επιχειρείτο απόβαση ή αν επιχειρούσαν να προσγειωθούν τουρκικά ελικόπτερα. Η ετοιμότητα αυτή, ασχέτως της τελικής έκβασης, που είναι γνωστή είχε κριθεί αναγκαία διότι υπήρχαν πληροφορίες από αξιόπιστες πηγές ότι οι Τούρκοι ετοίμαζαν επίθεση. Η πηγή ήταν Αμερικανική, αν λάβουμε μάλιστα υπόψιν ότι χάρις στην παρέμβαση των ΗΠΑ απομακρύνθηκε η προοπτική ενός θερμού επεισοδίου. Για την οποία παρέμβαση υπήρξαν, ως γνωστόν και οι δημόσιες ευχαριστίες προς την Ουάσιγκτον του Κώστα Σημίτη.
Η πληροφορία περί επικείμενης επίθεσης καθώς και το γεγονός ότι δύο τουρκικά ελικόπτερα Black-Hawk υπερίπταντο των Ιμίων καθώς και ότι η φρεγάτα Yayouz βρισκόταν 500 μέτρα από τα Ίμια προκάλεσαν την εντολή του Αρχηγού του Ναυτικού όπως οι επί των Ιμίων δυνάμεις ρίξουν αρχικώς φωτοβολίδες κατά των τουρκικών ελικοπτέρων και αν αυτά επιχειρήσουν να προσγειωθούν, να τα καταρρίψουν! Ακολουθεί προφορική εντολή του υφυπουργού Αμύνης να καταρριφθεί όποιο τουρκικό ελικόπτερο προσπαθούσε να προσγειωθεί στο Φαρμακονήσι. Εντολή που στη συνέχεια τροποποιείται ώστε «να βληθούν μόνον οι άνδρες που θα αποβιβαστούν από το ελικόπτερο».
Η υποχώρηση
Δύο γεγονότα, εκ των οποίων το ένα τραγικό άλλαξαν προφανώς τις συνθήκες οδηγώντας στην ελληνική υποχώρηση.. Παρά τις παραπάνω εντολές ετοιμότητας, τουρκικό Κανάλι είχε μεταδόσει δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών Μπαϋκάλ σύμφωνα με τις οποίες είχε γίνει «ειρηνική ανακατάληψη» των Ιμίων με λέμβους. Η πληροφορία επιβεβαιώθηκε από την ΑΣΔΕΝ και το ΓΕΝ στις 5.30 το πρωϊ: Ότι οι Τούρκοι ειχαν σηκώσει σημαία επί της δυτικής νησίδας των Ιμίων!
Στις 6 το πρωί αναφέρεται στο Γενικό Επιτελείο Ναυτικού ότι το ελικόπτερο του Πολεμικού Ναυτικού με τον αριθμό 21 έχει καταπέσει 2 ναυτικά μίλια βορείως των δυτικών Ιμίων με θύματα το πλήρωμα από τους Βλαχάκο, Καραθανάση και Γιαλοψό. Μετά την πτώση του ελικοπτέρου διατάσσεται η διακοπή της σχεδίασης της οποιασδήποτε καταδρομικής ενέργειας για την ανακατάληψη των Ιμίων.
Το δεύτερο γεγονός είναι η παρέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών προς αποφυγή θερμού επεισοδίου
Ακολουθούν διαταγές ακυρώσεως των επιχειρήσεων. Ακυρώνεται μεταξύ άλλων ο απόπλους των υπολοίπων μονάδων του Στόλου, η επιφυλακή, η εντολή για προειδοποιητικές βολές, η ετοιμότητα των αεροσκαφών της Πολεμικής Αεροπορίας, η κατάσταση αεράμυνας, η ετοιμότητα των Απάτσι κλπ.
Συγχρόνως ολοκληρώθηκε και η αποχώρηση των τουρκικών ναυτικών δυνάμεων από την περιοχή.
«Έφυγαν οι Έλληνες από το νησί μας
Η αμερικανική πρωτοβουλία σταμάτησε μεν την εξέλιξη των γεγονότων σε θερμό επεισόδιο μεταξύ των δύο χωρών, πλην όμως είχε δημιουργήσει τις συνθήκες για παγίωση της αμφισβήτησης της περιοχής από τουρκικής πλευράς, εξ ου και οι «γκρίζες ζώνες». Αυτό αποδεικνύεται από όσα είχε πει στον Έλληνα πρέσβυ στην Άγκυρα ο Τούρκος υφυπουργός Εξωτερικών Οϊμέν: «…Μετά την επιστροφή στην προγενέστερη κατάσταση (ΣΣ δηλαδή αφού είχαν αποχωρήσει και οι ελληνικές και οι τουρκικές δυνάμεις), δηλαδή στο status quo ante, θα μπορούσαν να αρχίσουν οι διαβουλεύσεις για να διαπιστωθεί σε ποιον ανήκει η κυριαρχία επί των Ιμίων»!!
Θα πρέπει να θυμίσουμε ότι κατά την σχετική συνεδρίαση της Βουλής κατά την οποία ο κ. Σημίτης είχε ευχαριστήσει τους Αμερικανούς, δεν κατόρθωσε να αποφύγει την δικαιολογημένα λυσσαλέα κριτική της αντιπολίτευσης
-Ο τότε πρόεδρος της ΝΔ και αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης Μιλτιάδης Εβερτ είχε θεωρήσει ενέργεια «εθνικής προδοσίας» την εξέλιξη της κατάσταση στα Ίμια και είχε υπογραμμίσει ότι «η απόσυρση ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων και η υποστολή της ελληνικής σημαίας (για την οποία, όπως προαναφέρθηκε προλογικώς είχε συσταθεί στον Α/ΓΕΕΘΑ να πει ‘ότι την σημαία την πήρε ο αέρας!), συνιστούν εγκατάλειψη εθνικού εδάφους…».
Αποτέλεσμα. Πέραν των όσων είχε δηλώσει στον Έλληνα πρεσβευτή ο Τούρκος υφυπουργός Εξωτερικών, ο υπουργός Εξωτερικών Μπαϊκάλ είχε δηλώσει: «Έφυγαν οι Έλληνες από το νησί μας»!!!
