Αλήθεια. Ποιος θα το περίμενε ότι η Εργατική Πρωτομαγιά, ως Εθνική Εορτή των απανταχού Ελλήνων εργατών θα καθιερωνόταν στη χώρα μας από τον Ιωάννη Μεταξά; Και όμως, αυτό συνέβη στις 7 Απριλίου του 1937!
Η παγκόσμια αυτή εορτή του εργατικού κινήματος τιμά στην ουσία την εξέγερση στο Σικάγο των Αμερικανών εργατών οι οποίοι τον Μάϊο του 1886 ξεσηκώθηκαν μέσω των συνδικάτων τους για να επιτύχουν καλύτερες συνθήκες εργασίας που τις εποχές εκείνες ήταν κυριολεκτικά απάνθρωπες. Κυρίως διεκδικούσαν εργασία 8 ωρών, το δε σχετικό σύνθημα ήταν «οκτώ ώρες δουλειά, οκτώ ώρες ανάπαυση, οκτώ ώρες ύπνο».Το Σικάγο είχε επιλεγεί για την εργατική αντίδραση καθώς ήταν το μεγαλύτερο βιομηχανικό κέντρο των ηνωμένων Πολιτειών. Για την ιστορία να σημειώσουμε ότι είχαν προηγηθεί ανάλογες διεκδικήσεις δεκατέσσερα χρόνια πριν, δηλαδή το 1872, από τους Καναδούς εργάτες, των οποίων η επιτυχία στις διεκδικήσεις τους αποτέλεσε και την αφορμή για την εξέγερση των Αμερικανών εργατών.
Ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς και κυρίως της αφετηρίας της δεν ήταν αναίμακτος. Λ.χ. στην Αμερική το 1886 συμμετείχαν στις απεργίες πάνω από 500.000 εργάτες σε όλη την χώρα ενώ πολλές χιλιάδες είχαν συγκεντρωθεί στο Σικάγο για να απαιτήσουν την ικανοποιήσει των αιτημάτων τους. Όπως ήταν φυσικό, καίτοι η συγκέντρωση διαμαρτυρίας διεξαγόταν κανονικά, εν τούτοις τελούσε υπό την ασφυκτική παρακολούθηση αστυνομικών δυνάμεων πλήρως εξοπλισμένων. Αιφνιδίως διατάχτηκε από τις αστυνομικές δυνάμεις και ενώ συνεχίζονταν οι ομιλίες των επικεφαλής των συνδικάτων, η διάλυση της συγκέντρωσης. Η αντίδραση από πλευράς των διαμαρτυρομένων ήταν η ρίψη χειροβομβίδας προς του αστυνομικούς με αποτέλεσμα να σκοτωθούν επτά και στη συνέχεια οι αστυνομικοί να αρχίσουν να πυροβολούν ανεξέλεγκτα. Υπήρξαν συλλήψεις διαδηλωτών οι οποίοι εδικάστηκαν σε δίκη που είχε προκαλέσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον. Η δίκη άλλωστε αυτή αποτέλεσε την αφορμή να καθιερωθεί και ο εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς.
Στην Ελλάδα συγκρότηση εργατικών κινημάτων παρατηρείται για πρώτη φορά στις τελευταίες δεκαετίες του 1800. Έπρεπε να προηγηθεί η καλλιέργεια καπνού στην χώρα και η ενασχόληση στα καπνοχώραφα εργατών. Μάλιστα η Ελλάδα τελούσε υπό τον οθωμανικό ζυγό όταν έγινε η πρώτη απεργία καπνεργατών στη Δράμα την Πρωτομαγιά του 1888, δηλαδή δύο χρόνια μετά την εξέγερση στο Σικάγο. Το αρχικό αίτημά τους δεν ήταν η καθιέρωση οκταώρου στην εργασία αλλά τουλάχιστον δεκαώρου, αν σκεφτεί κανείς ότι δούλευαν πολλές φορές έως και δεκατέσσερις ώρες.
Η επίσημη πάντως έναρξη εορτασμού της Πρωτομαγιάς στην χώρα μας έγινε τέσσερα χρόνια μετά, το 1892 από τον Σοσιαλιστικό Σύλλογο του Καλλέργη. Όπως έγραψε σε ένα άρθρο του στο περιοδικό «Τετράδια Πολιτικού Διαλόγου» ο δημοσιογράφος Θόδωρος Μπενάκης –την γνωστής οικογένειας-
«η δράση του Καλλέργη τόσο στην προπαγάνδα με την έκδοση κυρίως της εφημερίδας «Σοσιαλιστής» και στη θεωρία, με την έκδοση θεωρητικών ή εκλαϊκευτικών φυλλαδίων, γνωστότερα από τα οποία είναι το «Εγχειρίδιον του Εργάτου», όσο και η ηγετική συμμετοχή του στην δημιουργία του Κεντρικού Σοσιαλιστικού Συλλόγου στην Αθήνα, τον έφερε στο Πάνθεον των Ελλήνων Σοσιαλιστών».
Ο Καλλέργης πάντως, μετά από σειρά διαδηλώσεων συνελήφθη τον Αύγουστο του 1894.
Το οκτάωρο το διεκδίκησαν οι Έλληνες εργάτες το 1893 μαζί με το αίτημα η Κυριακή να είναι αργία αλλά και το κράτος να παρέχει δωρεάν περίθαλψη στα θύματα των εργατικών ατυχημάτων.
Πρωτοπόροι για την διεκδίκηση καλύτερων συνθηκών εργασίας υπήρξαν και τα επόμενα χρόνια στον 19ο αιώνα οι καπνεργάτες. Όχι χωρίς αιματηρά επεισόδια. Το 1936, μήνα Φεβρουάριο οι καπνεργάτες διαδηλώνουν στην Θεσσαλονίκη. Καταλαμβάνουν ένα εργοστάσιο ως αντίδραση στην απόρριψη των αιτημάτων τους. Υπήρξε συμπαράσταση και από καπνεργάτες άλλων ελληνικών πόλεων. Τα γεγονότα κορυφώθηκαν τρεις μήνες μετά, τον Μάϊο του ιδίου έτους. Πραγματοποιήθηκε μια μεγάλη συγκέντρωση στην Θεσσαλονίκη η οποία δυστυχώς είχε και θύματα. 12 νεκρούς. Ανάμεσά τους και ο μόλις 25 ετών αυτοκινητιστής Τάσος Τούσης που αποτέλεσε εμβληματικό πρόσωπο εκείνων των κινητοποιήσεων, με αφορμή μία φωτογραφία που έδειχνε όλη την τραγικότητα του θρήνου της μάνας του Τούση, στην μέση του δρόμου αγκαλιά με το νεκρό παιδί της.
Ο θρήνος αυτής της μάνας ενέπνευσε τον Γιάννη Ρίτσο να γράψει τους ακόλουθους στίχους :“Γιέ μου, σπλάχνο τῶν σπλάχνων μου, καρδούλα τῆς καρδιᾶς μου,/ πουλάκι τῆς φτωχιᾶς αὐλῆς, ἀνθὲ τῆς ἐρημιᾶς μου,// πῶς κλείσαν τὰ ματάκια σου καὶ δὲ θωρεῖς ποὺ κλαίω/ καὶ δὲ σαλεύεις, δὲ γρικᾷς τὰ ποὺ πικρὰ σοῦ λέω;”
Από την εποχή των απάνθρωπων συνθηκών στους εργασιακούς χώρους μέχρι σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει εντυπωσιακά, με την συμβολή βεβαίως των δυναμικών κινητοποιήσεων των εργατικών συνδικάτων. Και ασχέτως του τι λένε συνήθως οι εναπομείναντες κομμουνιστές, πλέον διαπιστώνεται διεθνώς –αλλά και στην χώρα μας- η μετάταξη πολλές φορές ενός εργαζόμενου στην τάξη του εργοδότη και επιχερηματία. Όντως τα πράγματα έχουν αλλάξει προς το καλύτερο, πέραν βεβαίως του γεγονότος ότι η τεχνολογική εξέλιξη έχει μεταβάλλει δραματικά τον τρόπο εργασίας που γνωρίζαμε πριν από μερικά χρόνια. Και προφανώς έπεται συνέχεια, συνήθως απροσδιόριστη, σε πρώτη φάση…..
Η Πρωτομαγιά του 1944 πάντως συνδέεται και με ένα αποτρόπαιο γεγονός, την εκτέλεση στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής 200 Ελλήνων πατριωτών από τους Γερμανούς. Αυτός ο αριθμός κατά τους Ναζί αντιστοιχούσε προς 4 Γερμανούς, καθώς η εκτέλεση αποτελούσε τα αντίποινα για τον φόνο ενός συμπατριώτη τους αξιωματικού και των τριών συνοδών του στις 27 Απριλίου του 1944 στους Μολάους Λακωνίας. Τα θύματα ήταν κυρίως κομμουνιστές
H διαταγή για τις εκτελέσεις δημοσιεύτηκε στον κατοχικό Τύπο στις 30 Απριλίου του 1944 και ανακοίνωνε ακόμα και τυχαίες εκτελέσεις περαστικών στο δρόμο για την Σπάρτη.
«Την 27ην Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους, κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίστησαν. Ως αντίποινα διατάχτηκε:
1. Ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1.5.1944.
2. Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών, τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάοι προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων.
Υπό την εντύπωσιν κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.
Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος».
