Μία λεπτομέρεια που δεν πρέπει να ξεχνάμε για όποια σημασία έχει –και έχει- είναι ότι τουλάχιστον δύο φορές το ΝΑΤΟ έστειλε συγχαρητήρια στην Τουρκία για την νίκη της επί των Ελλήνων το 1922.
Ενείχαν και την επιπολαιότητα των ανιστόρητων, καθώς μήνα Σεπτέμβριο και για την ακρίβεια στις 6 εκείνου του μηνός του 1955 οι Τούρκοι είχαν εξαπολύσει μία ανελέητη επίθεση ενός οργανωμένου πλήθους κατά των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης. Αλλά και κατά Αρμενίων. Ήταν τα λεγόμενα Σεπτεμβριανά. Η επίθεση του πλήθους των Τούρκων είχε ως αποτέλεσμα να λεηλατηθούν καταστήματα σπίτια και σχολεία και να βεβηλωθούν νεκροταφεία. Ήταν μία επίθεση τρομοκρατίας, υποκινημένη από το επίσημο τουρκικό κράτος.
Το πογκρόμ κατά των Ελλήνων της Πόλης είχαν προηγηθεί συγκεκριμένα γεγονότα. Η Αγγλία, είχε συγκαλέσει τριμερή διάσκεψη για το Κυπριακό. Η διάσκεψη είχε προγραμματιστεί για τις 29 Αυγούστου του 1955 στο Λονδίνο. Δεν είχε κλείσει ένα δεκάωρο της διάσκεψης όταν ο Τούρκος αναπληρωτής υπουργός των Εξωτερικών Ζορλού έκανε ανακοίνωση στους δημοσιογράφους, λέγοντάς τους ότι σταματάει η Τουρκία να συμμετέχει στην διάσκεψη. Το τουρκικό πρόσχημα ήταν οι Έλληνες επέμεναν στην αυτοδιάθεση της Κύπρου οπότε θα έπρεπε να διαλέξουν μεταξύ της φιλίας με την Τουρκία και της Κύπρου!!
Όπως περιγράφεται στο βιβλίο «Ελλάδα Τουρκία Κύπρος 1830-1979» έξη ώρες μετά την εκρηκτική δήλωση Ζορλού σημειωνόταν μία έκρηξη σε απόσταση 3.000 χιλιομέτρων. Στην Θεσσαλονίκη όπου είχε μόλις αρχίσει η Διεθνής Έκθεση της χρονιάς, τα μεσάνυχτα της 5ης προς 6η Σεπτεμβρίου έσκασε μία βόμβα στο προαύλιο του τουρκικού γενικού προξενείου,. Δίπλα ήταν το σπίτι όπου γεννήθηκε ο Κεμάλ Ατατούρκ. Αργότερα αποδείχθηκε ότι Τούρκοι πράκτορες της Οργάνωσης «Η Κύπρος είναι Τουρκική», προκάλεσαν την έκρηξη…. Εκείνη η έκρηξη ήταν το σύνθημα για την εξαπόλυση ενός καλά οργανωμένου πογκρόμ κατά των Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη. Πλήθη Τούρκων διαδηλωτών έπεσαν πάνω στα καταστήματα και τα σπίτια των ομογενών μας, στο Πέραν, στο Γαλατά, στο Εμινονού και στο Μπέγιογλου….ΟΙ ελληνικές περιουσίες κονιορτοποιήθηκαν Τα 2.500 καταστήματα και τα 4.000 διαμερίσματα και μονοκατοικίες των Ελλήνων καταστράφηκαν. Το Πατριαρχείο δεν θίχτηκε αλλά 19 ορθόδοξοι ναοί λεηλατήθηκαν ή παραδόθηκαν στις φλόγες. Ανάμεσά τους υπήρχαν και μερικές αρχαιότατες εκκλησίες της βυζαντινής εποχής, ‘όπως η Παναγιά η Μουχλιώτισα και ο Άγιος Γέωργιος Ψωμαθών.
Σύμφωνα με άλλα στοιχεία πιο λεπτομερή καταστράφηκαν 26 ελληνικά σχολεία 12 ξενοδοχεία 11 κλινικές, 21 εργοστάσια 110 εστιατόρια και ζαχαροπλαστεία, 73 εκκλησίες. Εσυλήθησαν επίσης πολλοί τάφοι καθώς και οι τάφοι των Πατριαρχών στην Μονή Βαλουκλή. Ήταν ιδιαίτερη η μανία που οι Τούρκοι εκδήλωσαν κατά των ιερωμένων τους οποίους ξυλοκόπησαν τους γύμνωσαν και τους διαπόμπευσαν. Αναφέρεται επίσης ότι ο Επίσκοπος Παμφίλου Γεράσιμος καθώς και ο μοναχός Χρύσανθος Μαντάς ξυλοκοπήθηκαν θανάσιμα. Επίσης ο Μητροπολίτης Ηλιουπόλεως Γεννάδιος από τον ξυλοδαρμό που υπέστη παραφρόνησε και στην συνέχεια πέθανε.
Να σημειωθεί επίσης ότι κατά την επίθεση του τουρκικού όχλου εναντίον του ελληνικού στοιχείου, καταστράφηκε το εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής που λειτουργούσε στο Στρατηγείο του ΝΑΤΟ για τους Έλληνες αξιωματικούς που και αυτοί δεν απέφυγαν την μανία του όχλου καθώς είτε προπηλακίστηκαν είτε λεηλατήθηκαν τα σπίτια τους.
Υπήρξαν όμως και νεκροί. 30 Έλληνες μεταξύ των θυμάτων ενώ εκατοντάδες ήταν αυτοί που κακοποιήθηκαν. Οι κύκλοι της ελληνικής ομογένειας υπολόγισαν ότι οι βιασμοί στους οποίους προέβη το έξαλλο πλήθος ανήλθαν σε περίπου 2.000.
Δυστυχώς τα θλιβερά γεγονότα της εποχής εκείνης είχαν βρει την Ελλάδα, περίπου ακέφαλη κυβερνητικά. Γι’ αυτό και η ελληνική αντίδραση δεν ήταν η πρέπουσα. Ο τότε πρωθυπουργός Αλέξανδρος Παπάγος ήταν βαριά άρρωστος. Τον διαδέχτηκε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής που ως αρχηγός της ΕΡΕ και πρωθυπουργός ο οποίος αποφάσισε την αποχή της Ελλάδας από τα γυμνάσια του ΝΑΤΟ στην Μεσόγειο. Αυτή η αντίδραση ανάγκασε την Άγκυρα να δώσει μία στοιχειώδη ικανοποίηση στην Ελλάδα τιμώντας σε ειδική τελετή στο Στρατηγείο του ΝΑΣΤΟ στην Σμύρνη την ελληνική σημαία, την έπαρση της οποίας μάλιστα έκανε ο ίδιος ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας.
Τα ιστορικά στοιχεία έδειξαν ότι υπεύθυνοι για τους διωγμούς ήταν ο τότε Τούρκος πρωθυπουργός Μεντερές με την συμμετοχή του Προέδρου της Δημοκρατίας Τζελάλ Μπαγιάρ, του αναπληρωτή υπουργού των Εξωτερικών Φατίν Ζορλού του Ετχέμ Μεντερές που ήταν υπουργός Αμύνης και του κυβερνήτη της Κωνσταντινούπολης. Η κυβέρνηση Μεντερές ανετράπη το 1960 με πραξικόπημα και πολλοί ήταν αυτοί που οδηγήθηκαν σε δίκες και για το πογκρόμ των Σεπτεμβριανών. Ο Μεντερές και ο Ζορλού καταδικάστηκαν για παραβίαση του Συντάγματος στην εσχάτη των ποινών και απηγχονίστηκαν το 1961. Μήνα Σεπτέμβριο πάντως…
