Πλούσιο είναι το παρασκήνιο πίσω από τη συμφωνία για την εκεχειρία ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, η οποία «κλείδωσε» τα ξημερώματα της Μεγάλης Τετάρτης. Σύμφωνα με το Axios, καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις είχε ο νέος ηγέτης της Τεχεράνης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος έδωσε τελικά το «πράσινο φως» στους διαπραγματευτές του να κινηθούν προς συμφωνία.
Όπως αναφέρεται, Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι πληροφορήθηκαν τη Δευτέρα, ενώ το τελεσίγραφο του Ντόναλντ Τραμπ πλησίαζε προς τη λήξη του, ότι ο Χαμενεΐ είχε δώσει εντολή για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου να αναζητηθεί συμφωνία.
Την ίδια ώρα, αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και αξιωματούχοι του Πενταγώνου προετοίμαζαν σενάρια μαζικών βομβαρδισμών κατά ιρανικών υποδομών, προσπαθώντας να διακρίνουν ποια κατεύθυνση θα ακολουθούσε τελικά ο Τραμπ. Παράλληλα, σύμμαχοι των ΗΠΑ στην περιοχή ετοιμάζονταν για ενδεχόμενα ιρανικά αντίποινα, ενώ πολλοί Ιρανοί εγκατέλειπαν τα σπίτια τους υπό τον φόβο νέων επιθέσεων.
Τα 10 σημεία της Τεχεράνης και οι μεσολαβήσεις
Το δημοσίευμα περιγράφει πως το πρωί της Δευτέρας, ενώ ο Τραμπ βρισκόταν σε πασχαλινή εκδήλωση στον Λευκό Οίκο, ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ πραγματοποιούσε συνεχείς τηλεφωνικές επαφές.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, ο Γουίτκοφ φέρεται να χαρακτήρισε ως «καταστροφή» την αντιπρόταση 10 σημείων που είχε σταλεί από την Τεχεράνη στην Ουάσιγκτον. Ακολούθησε μια χαοτική ημέρα διαδοχικών τροποποιήσεων, με Πακιστανούς μεσολαβητές να μεταφέρουν νέα προσχέδια ανάμεσα στον Γουίτκοφ και τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ενώ παράλληλα η Αίγυπτος και η Τουρκία προσπαθούσαν να γεφυρώσουν τις διαφορές.
Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, οι μεσολαβητές είχαν εξασφαλίσει την έγκριση των ΗΠΑ για μια επικαιροποιημένη πρόταση δίμηνης κατάπαυσης του πυρός. Από εκείνο το σημείο και μετά, η τελική απόφαση βρισκόταν στα χέρια του Χαμενεΐ.
Καθοριστική η εμπλοκή του Χαμενεΐ
Σύμφωνα με το Axios, ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία τη Δευτέρα και την Τρίτη, όμως η εμπλοκή του έπρεπε να παραμείνει απολύτως μυστική. Υπό τον φόβο στοχοποίησής του από το Ισραήλ, επικοινωνούσε κυρίως μέσω αγγελιαφόρων που μετέφεραν γραπτά σημειώματα.
Δύο πηγές περιγράφουν την έγκρισή του προς τους διαπραγματευτές ως «καθοριστική τομή», ενώ άλλη πηγή αποδίδει ιδιαίτερο ρόλο και στον Αμπάς Αραγτσί, τόσο για τη διαχείριση των επαφών όσο και για την πίεση που άσκησε προς τους διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης, ώστε να αποδεχθούν τη συμφωνία.
Παράλληλα, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, και η Κίνα συμβούλευε το Ιράν να αναζητήσει διέξοδο αποκλιμάκωσης.
Όπως σημειώνεται, όλες οι κρίσιμες αποφάσεις των δύο ημερών περνούσαν τελικά από τον Χαμενεΐ. Χωρίς τη δική του συγκατάθεση, δεν θα μπορούσε να υπάρξει συμφωνία.
Τα τελικά τηλεφωνήματα και ο ρόλος Βανς - Νετανιάχου
Παρά τη διαφαινόμενη πρόοδο μέχρι το πρωί της Τρίτης, ο Τραμπ δεν απέφυγε τις σκληρές δηλώσεις, διατυπώνοντας μία από τις πιο δραματικές απειλές του. Παρ’ όλα αυτά, πηγές που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις υποστήριξαν ότι, παρά το κλίμα έντασης, η διαδικασία δεν είχε διακοπεί και υπήρχε πραγματική δυναμική για συμφωνία.
Εκείνες τις ώρες, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς πραγματοποιούσε τηλεφωνικές επαφές από την Ουγγαρία, κυρίως με τους Πακιστανούς μεσολαβητές, ενώ ο Μπενιαμίν Νετανιάχου βρισκόταν σε συνεχή επικοινωνία με τον Τραμπ και την ομάδα του. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, στην ισραηλινή πλευρά υπήρχε αυξανόμενη ανησυχία ότι έχανε τον έλεγχο της διαδικασίας.
Περίπου το μεσημέρι της Τρίτης, υπήρχε πλέον γενική εκτίμηση ότι όλες οι εμπλεκόμενες πλευρές συγκλίνουν σε δίμηνη κατάπαυση του πυρός. Λίγες ώρες αργότερα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δημοσιοποίησε τους όρους και κάλεσε ΗΠΑ και Ιράν να τους αποδεχθούν.
Κατά το Axios, ο Τραμπ άρχισε αμέσως να δέχεται τηλεφωνήματα και μηνύματα από συμμάχους και συμβούλους που τον προέτρεπαν να απορρίψει τη συμφωνία. Ακόμη και στενοί συνεργάτες του πίστευαν μέχρι την τελευταία στιγμή ότι θα την απέρριπτε. Τελικά, όμως, έκανε την αντίθετη επιλογή.
Λίγο πριν από τη δημόσια ανακοίνωσή του, ο Τραμπ φέρεται να μίλησε με τον Νετανιάχου, ώστε να διασφαλίσει τη δέσμευση του Ισραήλ στην εκεχειρία. Στη συνέχεια επικοινώνησε με τον Πακιστανό στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ για να οριστικοποιηθεί η συμφωνία. Αμέσως μετά, δόθηκε εντολή στις αμερικανικές δυνάμεις να διακόψουν τις επιχειρήσεις.
Λίγο αργότερα, ο Αμπάς Αραγτσί επιβεβαίωσε ότι και το Ιράν θα τηρήσει την κατάπαυση του πυρός, ενώ θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ για πλοία που θα κινούνται σε συντονισμό με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Τι μένει να φανεί
Αυτό που απομένει πλέον να αποδειχθεί είναι κατά πόσο το Ιράν θα επιτρέψει πλήρως την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας και πόσο σταθερός θα παραμείνει ο Νετανιάχου στην τήρηση της συμφωνίας.
Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος φέρεται να υποστήριξε ότι ο Νετανιάχου είχε λάβει διαβεβαιώσεις πως οι ΗΠΑ θα επιμείνουν σε ειρηνευτικές συνομιλίες, με στόχο το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του υλικό, να σταματήσει τον εμπλουτισμό και να αποσύρει την απειλή των βαλλιστικών πυραύλων.
Την ίδια ώρα, ο Τζέι Ντι Βανς εμφανίζεται ως πιθανός επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες που έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή στο Πακιστάν.
Ωστόσο, παρά τη συμφωνία για εκεχειρία, παραμένουν σοβαρές διαφορές ανάμεσα στα οράματα των δύο πλευρών για την επόμενη ημέρα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας κλιμάκωσης.
