Η Ευρωπαϊκή Ένωση πέρασε σε πιο ενεργό τρόπο δράσης, υιοθετώντας έναν ειδικό σχεδιασμό που δείχνει πως μπορεί ακόμη να «τρέχει» γρήγορα όταν το απαιτούν οι συνθήκες και να λειτουργεί αποτελεσματικά ως κέντρο λήψης αποφάσεων.
Ως τομή –ακόμη και ως «επανάσταση»– στην ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική χαρακτηρίζεται ο κανονισμός REPowerEU για το φυσικό αέριο, ο οποίος διαμορφώνει δεσμευτικό νομικό πλαίσιο για τον πλήρη τερματισμό των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου έως το 2027.
Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου της Ρωσία κατά της Ουκρανία, η Ευρώπη χαράζει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα απεξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια. Παράλληλα, αναδεικνύεται ως κομβικός ο ρόλος της Ελλάδα στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη: με τον Κάθετο Διάδρομο, η χώρα φιλοδοξεί να αναβαθμιστεί σε ενεργειακό κόμβο και να λειτουργήσει ως πύλη εισόδου για Ηνωμένες Πολιτείες LNG προς την ανατολική και κεντρική Ευρώπη.
Υπενθυμίζεται ότι προς το τέλος της περασμένης χρονιάς εγκρίθηκε η σταδιακή απαγόρευση εισαγωγών τόσο υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) όσο και φυσικού αερίου μέσω αγωγών. Παράλληλα, ζητήθηκε να γίνουν αυστηρότερες οι προϋποθέσεις για τυχόν προσωρινή αναστολή της απαγόρευσης, η οποία θα ενεργοποιείται μόνο σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που σχετίζονται με την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ. Για να κλείσουν πιθανά «παράθυρα» και να μειωθεί ο κίνδυνος καταστρατήγησης, οι φορείς εκμετάλλευσης θα υποχρεώνονται να προσκομίζουν στις τελωνειακές αρχές αναλυτικότερα στοιχεία για τη χώρα παραγωγής του φυσικού αερίου πριν από την εισαγωγή ή την αποθήκευσή του.
Τι προβλέπει το χρονοδιάγραμμα απαγορεύσεων
Ο κανονισμός εισάγει κλιμακωτές απαγορεύσεις με συγκεκριμένες ημερομηνίες:
- Από 25 Απριλίου 2026: απαγόρευση βραχυπρόθεσμων συμβολαίων εισαγωγής LNG.
- Από 17 Ιουνίου 2026: απαγόρευση βραχυπρόθεσμων συμβολαίων φυσικού αερίου μέσω αγωγών.
- Από 1 Ιανουαρίου 2027: απαγόρευση μακροπρόθεσμων συμβολαίων εισαγωγής LNG.
- Από 30 Σεπτεμβρίου 2027: τερματισμός εισαγωγών φυσικού αερίου μέσω αγωγών στο πλαίσιο μακροπρόθεσμων συμβολαίων.
Υπάρχει, ωστόσο, δυνατότητα εξαίρεσης: τα κράτη-μέλη μπορούν να μεταθέσουν την προθεσμία έως 31 Οκτωβρίου 2027, εφόσον τα επίπεδα πλήρωσης των αποθηκών φυσικού αερίου βρίσκονται κάτω από τα υποχρεωτικά όρια ασφαλείας.
Η δημοσίευση του κανονισμού στην Επίσημη Εφημερίδα σημαίνει ότι τίθεται σε εφαρμογή από την επόμενη ημέρα, καθιστώντας τις ρυθμίσεις δεσμευτικές για όλα τα κράτη-μέλη. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνόδευσε τη δημοσίευση με δήλωση που αφορά και τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου, προαναγγέλλοντας νομοθετική πρόταση έως τις αρχές του 2026, με στόχο την πλήρη απαγόρευση εισαγωγών πετρελαίου από τη Ρωσία το συντομότερο δυνατό και πάντως έως το 2027.
Παπασταύρου: Εθνικής σημασίας ο Κάθετος Διάδρομος
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου υπογράμμισε ότι η απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο αλλάζει τις ισορροπίες στην περιοχή και βάζει τέλος σε ένα «παράδοξο»: η Ευρώπη να στηρίζει την Ουκρανία και ταυτόχρονα να χρηματοδοτεί, μέσω αγορών φυσικού αερίου, τη ρωσική πολεμική προσπάθεια. Στο ίδιο πλαίσιο, σημείωσε πως η νέα πραγματικότητα δημιουργεί για την Ελλάδα ευκαιρία να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, ο οποίος –όπως ανέφερε– διαμορφώνει εναλλακτικές διαδρομές εφοδιασμού για την Ευρώπη, αναβαθμίζει τη θέση της χώρας και περιορίζει τον ενεργειακό ρόλο της Τουρκία.
Όπως έγινε γνωστό, στις 24 Φεβρουαρίου 2026 προγραμματίζεται συνάντηση Υπουργών Ενέργειας των εμπλεκόμενων χωρών στην Ουάσιγκτον με Αμερικανούς αξιωματούχους, με στόχο να επιταχυνθούν τα επόμενα βήματα του εγχειρήματος.
Εξάρχου: Η ΕΕ να στηρίξει τον κάθετο άξονα και τις υποδομές
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Όμιλος AKTOR και επικεφαλής της ATLANTIC SEE LNG TRADE, Αλέξανδρος Εξάρχου, έχει επισημάνει ότι αν η Ευρώπη θέλει πράγματι να προχωρήσει σε πλήρη απαγόρευση ρωσικού φυσικού αερίου, θα πρέπει εγκαίρως να εξασφαλίσει ποσότητες και τιμές μέσω μακροπρόθεσμων συμβάσεων από άλλους προμηθευτές, όπως οι ΗΠΑ. Διαφορετικά, προειδοποιεί πως αν οι αποφάσεις μετατεθούν αργά, η ΕΕ κινδυνεύει να βρεθεί σε πιο αδύναμη διαπραγματευτική θέση. Στο πλαίσιο αυτό, έκανε έκκληση να υπάρξει συνέπεια μεταξύ εξαγγελιών και πράξεων, αλλά και να στηριχθεί με ευρωπαϊκούς πόρους ο κάθετος ενεργειακός άξονας και οι υποδομές του, ώστε η προμήθεια αμερικανικού LNG να καταστεί πιο ανταγωνιστική.
