Νέες λεπτομέρειες για το αμερικανοϊρανικό μνημόνιο συναντίληψης έρχονται στο φως, αποκαλύπτοντας ένα σύνθετο διπλωματικό παρασκήνιο γύρω από την προσπάθεια αποκλιμάκωσης της σύγκρουσης.
Το συγκεκριμένο μνημόνιο, το οποίο ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, φέρεται να αντιμετωπίζει ως προάγγελο του τερματισμού του πολέμου, περιλαμβάνει κρίσιμες ρυθμίσεις για τα Στενά του Ορμούζ, την εκεχειρία, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και το ζήτημα των κυρώσεων.
Το προσχέδιο της λεγόμενης «Συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ» επιτεύχθηκε με τη διαμεσολάβηση του Κατάρ και του Πακιστάν.
Μεταξύ άλλων, προβλέπει το άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, με επέκτασή της και στον Λίβανο.
Προετοιμασίες για πιθανή υπογραφή στη Γενεύη
Την ίδια ώρα, η Ουάσινγκτον φέρεται να προετοιμάζεται εντατικά για πιθανή τελετή υπογραφής στη Γενεύη.
Ωστόσο, η τελική έγκριση από την ιρανική πλευρά δεν έχει ακόμη δοθεί, ενώ ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, φέρεται να έμεινε εκτός των συνομιλιών.
Σύμφωνα με διπλωμάτη από μεσολαβήτρια χώρα και Αμερικανό αξιωματούχο, το κείμενο της συμφωνίας έχει συμφωνηθεί, αλλά εκκρεμούν οι τελικές υπογραφές.
Ο διπλωμάτης, ο οποίος παρουσίασε το τελευταίο κείμενο, ανέφερε ότι «οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν συμφωνήσει επί του κειμένου μιας συμφωνίας».
«Εργαζόμαστε με τα μέρη για να βάλουμε τις τελικές πινελιές στη συμφωνία και να ορίσουμε μια ημερομηνία για την τελετή υπογραφής», πρόσθεσε.
Η στάση της Τεχεράνης
Παρά την κινητικότητα, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι η Τεχεράνη «δεν έχει καταλήξει ακόμη σε τελική απόφαση».
Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ εμφανίζονται να κινούνται ήδη σε ρυθμούς προετοιμασίας για πιθανή υπογραφή.
Την Πέμπτη, τέσσερα αεροσκάφη C-17 της Αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας αναχώρησαν για την Ευρώπη, μεταφέροντας εξοπλισμό για ενδεχόμενο ταξίδι του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς στη Γενεύη τις επόμενες ημέρες.
Παρότι ο Λευκός Οίκος έχει διαψευστεί αρκετές φορές τους τελευταίους δύο μήνες εκτιμώντας ότι η συμφωνία ήταν κοντά, μεσολαβητής εξέφρασε αισιοδοξία ότι αυτή τη φορά το κείμενο θα γίνει αποδεκτό.
Το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων
Η διπλωματική προσέγγιση επιτεύχθηκε το βράδυ της Τετάρτης, έπειτα από πολύωρες συνομιλίες στην Τεχεράνη.
Στις διαπραγματεύσεις συμμετείχαν ο Καταριανός μεσολαβητής Αλί Αλ-Θαουάντι και ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, ο Αλ-Θαουάντι είχε επανειλημμένες τηλεφωνικές επικοινωνίες με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.
Ο Νετανιάχου εκτός συνομιλιών
Οι ανακοινώσεις του Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται πως αιφνιδίασαν τον Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Σύμφωνα με αμερικανική πηγή με άμεση γνώση των εξελίξεων, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός βρισκόταν σε άγνοια τις τελευταίες ημέρες.
Η ίδια πηγή ανέφερε ότι ο Νετανιάχου τηλεφωνούσε σε συμμάχους του που βρίσκονται κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ, προσπαθώντας να συλλέξει πληροφορίες για το περιεχόμενο και την πορεία των διαπραγματεύσεων.
Παράλληλα, αν και η συμφωνία φέρεται να έχει εγκριθεί σε υψηλό επίπεδο στην Τεχεράνη, δύο πηγές ανέφεραν ότι μέχρι το βράδυ της Πέμπτης δεν είχε λάβει το τελικό πράσινο φως από τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Οι βασικοί όροι του μνημονίου
Το μνημόνιο συναντίληψης, εφόσον υπογραφεί, θα ονομαστεί «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ».
Στον τομέα της ναυτιλίας, προβλέπεται άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς την καταβολή διοδίων.
Στόχος είναι η επιστροφή στα προπολεμικά επίπεδα ναυσιπλοΐας μέσα σε διάστημα 30 ημερών.
Ως αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό.
Παράταση της εκεχειρίας
Το κείμενο προβλέπει επίσης παράταση της κατάπαυσης του πυρός για 60 ημέρες.
Στην παράταση περιλαμβάνεται ρητά και το μέτωπο του Λιβάνου, στοιχείο που θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό για την περιφερειακή αποκλιμάκωση.
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν
Σε ό,τι αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα, το Ιράν δεσμεύεται να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και να επιλύσει το ζήτημα του εμπλουτισμένου ουρανίου.
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ συμφώνησε ως επιλογή στη μείωση του ποσοστού εμπλουτισμού του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εντός του Ιράν.
Η διαδικασία αυτή θα τελεί υπό την επίβλεψη επιθεωρητών του ΟΗΕ.
Ωστόσο, οποιοδήποτε ουσιαστικό βήμα για το πυρηνικό πρόγραμμα αναμένεται να εξαρτηθεί από μια δεύτερη, μεταγενέστερη και πιο αναλυτική συμφωνία.
Μεσολαβητής υποστήριξε πάντως ότι το παρόν μνημόνιο «υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες για όλα τα πυρηνικά ζητήματα» και «ικανοποιεί όλες τις αμερικανικές απαιτήσεις».
Το ζήτημα των κυρώσεων
Ως αντάλλαγμα για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, οι ΗΠΑ θα παράσχουν στο Ιράν προσωρινές εξαιρέσεις από τις κυρώσεις για 60 ημέρες.
Με τον τρόπο αυτό, η Τεχεράνη θα μπορεί να πουλάει πετρέλαιο και να εισπράττει κρίσιμα έσοδα.
Η ελάφρυνση των κυρώσεων θα κλιμακώνεται ανάλογα με τη συμμόρφωση του Ιράν και την επίδειξη «καλής πίστης» στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
«Δεν υπάρχει καθορισμένη ημερομηνία για την ελάφρυνση των κυρώσεων και αυτή θα είναι συνδεδεμένη με την εφαρμογή της συμφωνίας», ξεκαθάρισε ο διπλωμάτης.
Τα «παγωμένα» κεφάλαια της Τεχεράνης
Παραμένει ασαφές αν το μνημόνιο εξηγεί αναλυτικά τι θα συμβεί με τα δισεκατομμύρια δολάρια του Ιράν που παραμένουν «παγωμένα» στο εξωτερικό.
Η Τεχεράνη ζητά την άμεση εκταμίευση μέρους των χρημάτων με την υπογραφή της συμφωνίας.
Αντίθετα, οι ΗΠΑ επιμένουν σε τμηματική ροή των κεφαλαίων, ανάλογα με τη συμμόρφωση του Ιράν.
Αμερικανική πηγή εκτός κυβέρνησης εξέφρασε ανησυχίες ότι το ζήτημα των παγωμένων κεφαλαίων θα μπορούσε να διευθετηθεί μέσω μυστικής παράλληλης συμφωνίας.
Ωστόσο, Αμερικανός αξιωματούχος διέψευσε πρόσφατα αυτό το ενδεχόμενο.
Ο ίδιος αξιωματούχος, μαζί με πηγή από μεσολαβήτρια χώρα, επιβεβαίωσαν ότι οι ΗΠΑ, το Ιράν και το Κατάρ συζήτησαν τις τελευταίες ημέρες έναν μηχανισμό πρόσβασης της Τεχεράνης σε μέρος των παγωμένων κεφαλαίων της στο Κατάρ.
Τα χρήματα αυτά θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για την αγορά ανθρωπιστικών αγαθών.
