Σε κρίσιμο σταυροδρόμι φαίνεται να εισέρχονται οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, με τις ΗΠΑ να μιλούν για «σημαντική πρόοδο», το Κίεβο να θέτει ξεκάθαρες «κόκκινες γραμμές» και τους Ευρωπαίους να καταθέτουν δική τους, πιο φιλική προς την Ουκρανία, ειρηνευτική πρόταση.
«Μεγάλη πρόοδος, αλλά όχι συμφωνία ακόμη»
Μετά τις συνομιλίες στη Γενεύη, ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις γύρω από το αμερικανικό σχέδιο ειρήνης βρίσκονται σε «σημαντική πρόοδο», αν και –όπως τόνισε– «υπάρχει ακόμα δουλειά να γίνει».
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, από την πλευρά του, έκανε λόγο για «σήματα ότι η ομάδα του Προέδρου Τραμπ μας ακούει», αναγνωρίζοντας ότι το Κίεβο βρίσκεται αντιμέτωπο με δύσκολες επιλογές, ανάμεσα στη διασφάλιση της εθνικής αξιοπρέπειας και τη διατήρηση του βασικού του συμμάχου.
Σύμφωνα με κοινή ανακοίνωση ΗΠΑ–Ουκρανίας, έχει διαμορφωθεί ένα «ενημερωμένο και βελτιωμένο πλαίσιο ειρήνης», ενώ οι δύο πλευρές δεσμεύονται να συνεχίσουν «εντατικές εργασίες» τις επόμενες ημέρες. Οποιαδήποτε τελική συμφωνία θα πρέπει να εγκριθεί από τους προέδρους των δύο χωρών, πριν σταλεί στη Μόσχα.
Το αμερικανικό σχέδιο: εδαφικές παραχωρήσεις και «πάγωμα» συνόρων
Το 28σέλιδο αμερικανικό σχέδιο, οι διαρροές του οποίου έχουν προκαλέσει μεγάλη συζήτηση, περιλαμβάνει σειρά παραχωρήσεων και δεσμεύσεων που προκάλεσαν ανησυχία στο Κίεβο και σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες:
- Απόσυρση ουκρανικών στρατευμάτων από τμήμα του Ντονέτσκ.
- De facto αποδοχή ρωσικού ελέγχου σε Ντονέτσκ, Λουχάνσκ και Κριμαία.
- «Πάγωμα» των συνόρων σε Χερσώνα και Ζαπορίζια στις τρέχουσες γραμμές μάχης.
- Περιορισμός των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων σε 600.000 στρατιώτες (από ~880.000).
- Δέσμευση ότι η Ουκρανία δεν θα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ, με αντάλλαγμα «αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας».
- Προσδοκία ότι η Ρωσία δεν θα εισβάλει σε γειτονικές χώρες και ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκταθεί περαιτέρω.
- Σταδιακή επανένταξη της Ρωσίας στην παγκόσμια οικονομία, με άρση κυρώσεων και πιθανή επιστροφή στην G7/G8.
Ο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει χαρακτηρίσει τις αμερικανικές προτάσεις «βάση για συμφωνία», γεγονός που εντείνει τους φόβους στο Κίεβο ότι η πίεση για ειρήνη μπορεί να μεταφραστεί σε αποδοχή ρωσικών τετελεσμένων.
Το «τελεσίγραφο» Τραμπ και η ευρωπαϊκή αντιπρόταση
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δώσει –ανεπίσημα– προθεσμία έως την Πέμπτη στην Ουκρανία να απαντήσει στις αμερικανικές προτάσεις, διευκρινίζοντας πάντως ότι δεν πρόκειται για «τελική προσφορά». Ο Ρούμπιο εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι μια συμφωνία μπορεί να επιτευχθεί «σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα».
Την ίδια στιγμή, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κατέθεσαν δική τους τροποποιημένη πρόταση, πιο κοντά στις θέσεις του Κιέβου. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση προβλέπει:
- Κατάπαυση του πυρός και έναρξη διαπραγματεύσεων για τα εδάφη στη βάση της γραμμής επαφής, χωρίς απαίτηση άμεσης ουκρανικής αποχώρησης από πόλεις της Ανατολικής Ουκρανίας.
- Μη ρητή απόρριψη της μελλοντικής ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, αλλά αναγνώριση ότι δεν υπάρχει ακόμη διεθνής συναίνεση.
- Έλεγχο του πυρηνικού σταθμού της Ζαπορίζια από τον IAEA, με ισότιμη διανομή της παραγόμενης ενέργειας μεταξύ Μόσχας και Κιέβου.
- Περιορισμό του ουκρανικού στρατού σε 800.000 άνδρες σε καιρό ειρήνης – σαφώς υψηλότερο όριο από το αμερικανικό σχέδιο.
- Χρήση παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.
- Σταδιακή άρση κυρώσεων και επανένταξη της Ρωσίας στην G8 μόνο σε περίπτωση «βιώσιμης ειρήνης».
Οι αμετακίνητες θέσεις του Κιέβου
Παρά τη διπλωματική πίεση, η ουκρανική ηγεσία προβάλλει σαφείς κόκκινες γραμμές:
- Καμία αναγνώριση ρωσικού ελέγχου σε Ντονέτσκ, Λουχάνσκ, Χερσώνα και Ζαπορίζια.
- Διατήρηση του παγώματος των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων μέχρι την πλήρη αποζημίωση.
- Ισχυρές και δεσμευτικές εγγυήσεις ασφάλειας, με ανοιχτή την προοπτική ευρωατλαντικής πορείας.
Ο Ζελένσκι επιμένει ότι η Ουκρανία δεν θα παραχωρήσει εδάφη «για μια προσωρινή ανακωχή», αλλά επιδιώκει «δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη».
Πιθανή συνάντηση Τραμπ – Ζελένσκι και νέες επιθέσεις
Παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις, συνεχίζονται οι ρωσικές επιθέσεις. Τη νύχτα οι ρωσικές δυνάμεις έπληξαν εκ νέου το Χάρκοβο με drones, προκαλώντας τέσσερις νεκρούς και αρκετούς τραυματίες.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ΗΠΑ και Ουκρανία συζητούν το ενδεχόμενο επίσκεψης του Ζελένσκι στην Ουάσιγκτον ακόμη και εντός της εβδομάδας, ώστε να συναντήσει τον Τραμπ και να τεθούν πρόσωπο με πρόσωπο τα πιο «ευαίσθητα» ζητήματα του σχεδίου, με πρώτο τις εδαφικές ρυθμίσεις.
Όπως σημειώνει ο Ουκρανός πολιτικός επιστήμονας Ολέξι Χάραν, «οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία αφορά την Ουκρανία και τον λαό της – και δεν μπορεί να περιλαμβάνει σημεία που παραβιάζουν την κυριαρχία της».
Το επόμενο διάστημα, με την αμερικανική πίεση, την ευρωπαϊκή αντιπρόταση και τις συνεχιζόμενες ρωσικές επιθέσεις, θα δείξει αν το «βελτιωμένο πλαίσιο ειρήνης» θα μείνει στο χαρτί ή θα ανοίξει πραγματικά τον δρόμο για τον τερματισμό του πιο αιματηρού πολέμου στην Ευρώπη εδώ και δεκαετίες.
