Μια βαθιά αναταραχή διαπερνά το πολιτικό και κοινωνικό τοπίο του Ιράν, με ολοένα και περισσότερους αναλυτές να μιλούν για «μετακίνηση τεκτονικών πλακών» σε ένα θεοκρατικό σύστημα που μέχρι πρόσφατα φαινόταν ακλόνητο.
Η συσσωρευμένη οργή, οι οικονομικές ασφυκτικές συνθήκες και η πολιτική καταπίεση γεννούν ένα νέο κύμα διαδηλώσεων, το πιο ηχηρό από το 2022, που φτάνει να αμφισβητεί ευθέως την ηγεσία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεϊ.
Από την κατάρρευση του νομίσματος στην αμφισβήτηση του καθεστώτος
Οι τελευταίες κινητοποιήσεις ξεκίνησαν πριν από περίπου δύο εβδομάδες, όταν καταστηματάρχες, παραδοσιακά στυλοβάτες της Ισλαμικής Δημοκρατίας, κατέβασαν ρολά και βγήκαν στους δρόμους, διαμαρτυρόμενοι για την κατάρρευση του ιρανικού νομίσματος. Σύντομα, στο πλευρό τους βρέθηκαν φοιτητές και νέοι, πυκνώνοντας τις συγκεντρώσεις σε πολλές πόλεις, συμπεριλαμβανομένης της Τεχεράνης.
Στα βίντεο που κυκλοφορούν – παρ’ όλες τις προσπάθειες λογοκρισίας – ακούγονται πλέον όχι μόνο συνθήματα για την οικονομία, αλλά και απευθείας επιθέσεις κατά της κληρικής ηγεσίας και του ίδιου του Χαμενεϊ. Η στοχοποίηση του ανώτατου ηγέτη, σε μια χώρα όπου η αμφισβήτηση του θεωρείται «κόκκινη γραμμή», δείχνει το βάθος της κρίσης εμπιστοσύνης απέναντι στο σύστημα.
Το Ιράν βρίσκεται εδώ και χρόνια σε δίνη:
- από την οικονομική κατάρρευση λόγω κυρώσεων,
- την πολιτική καταπίεση και τις επαναλαμβανόμενες αιματηρές καταστολές,
- μέχρι τη διεθνή απομόνωση λόγω του πυρηνικού και πυραυλικού προγράμματος του καθεστώτος.
-
Protests are sweeping across Iran tonight with more cities joining by the minute despite violent regime crackdown. Videos are of the protests in Astara, Rasht, Khorramdarreh (Zanjan) and Mehran (Ilam) - people chant “we don’t want a clerical state!”#IranProtests#اعتراضات_سراسری pic.twitter.com/x708VX7mQ6
— Ali Javanmardi (@Javanmardi75) January 7, 2026
Καταστολή, διακοπή διαδικτύου και «ξένοι εχθροί»
Η αντίδραση του καθεστώτος ακολουθεί το γνωστό manual:
– ενίσχυση της αστυνομίας και των δυνάμεων ασφαλείας,
– σφράγισμα τραπεζών, σχολείων και δημόσιων υπηρεσιών όπου κρίνεται αναγκαίο,
– αυστηρός έλεγχος της ενημέρωσης μέσω των κρατικών μέσων,
– και, κυρίως, διακοπές ή περιορισμοί στο διαδίκτυο ώστε να μειωθεί η διάδοση εικόνων και μαρτυριών προς τον έξω κόσμο.
Παράλληλα, η ηγεσία του Ιράν αποδίδει τις διαμαρτυρίες σε «υποκίνηση από ξένους εχθρούς», κατονομάζοντας κυρίως τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Ωστόσο, πίσω από την επίσημη ρητορική, τα αίτια είναι βαθιά εσωτερικά: η καθημερινότητα εκατομμυρίων Ιρανών έχει γίνει ανυπόφορη, τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά.
Ιρανικές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν λόγο για πάνω από 40 νεκρούς διαδηλωτές, αριθμός που δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα λόγω της λογοκρισίας, αλλά αρκεί για να τροφοδοτήσει την οργή στο εσωτερικό και την ανησυχία διεθνώς.
Ο Ρεζά Παχλαβί ξανά στο προσκήνιο
Μέσα σε αυτήν την αναταραχή, ένα όνομα επιστρέφει ολοένα και πιο συχνά στα συνθήματα των διαδηλωτών: Ρεζά Παχλαβί, ο εξόριστος γιος του τελευταίου Σάχη του Ιράν.
– Μετά την επανάσταση του 1979, η οικογένειά του έχασε την εξουσία και την ιθαγένεια.
– Σήμερα, στα 65 του, από την κατοικία του στην Ουάσινγκτον, ο Παχλαβί καλεί τους Ιρανούς να βγουν στους δρόμους και δηλώνει πρόθυμος να συμβάλει σε μια μεταβατική κυβέρνηση, σε περίπτωση κατάρρευσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
– Έχει παρουσιάσει ακόμη και σχέδιο 100 ημερών για μια προσωρινή κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι δεν επιδιώκει επιστροφή στη μοναρχία, αλλά «δημοκρατικό μέλλον για όλους τους Ιρανούς».
Οι προσπάθειές του να στήσει ευρύτερους συνασπισμούς της αντιπολίτευσης στο εξωτερικό έχουν, ωστόσο, σκοντάψει σε εσωτερικές διαφωνίες και περιορισμένη διείσδυση μέσα στο Ιράν.
Οι υποστηρικτές του τον βλέπουν ως τη μοναδική αναγνωρίσιμη φιγούρα με σταθερή αντικαθεστωτική στάση. Οι επικριτές του, αντίθετα, τον θεωρούν υπερβολικά συνδεδεμένο με ξένη στήριξη και με ένα παρελθόν που μεγάλο μέρος της κοινωνίας δεν θέλει να ξαναζήσει.
Σε κάθε περίπτωση, χωρίς ελεύθερο πολιτικό χώρο και αξιόπιστες δημοσκοπήσεις, κανείς δεν μπορεί να μετρήσει πραγματικά πόση απήχηση έχει ο Παχλαβί μέσα στο Ιράν. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το καθεστώς τον αντιμετωπίζει ως απειλή – και ένα κομμάτι των διαδηλωτών τον φωνάζει ως «σύμβολο αλλαγής».
When checking vids of #IranProtests bear in mind the ppl protesting are facing live bullets & shotguns from regime's forces. If arrested, they risk torture, & execution by hanging in gallows.
— Hadi Nili (@HadiNili) January 10, 2026
(a protestor holding @PahlaviReza’s portrait - Tehran, tonight)pic.twitter.com/ezCJj9OqgV
Γιατί αυτές οι διαδηλώσεις είναι διαφορετικές
Σε αντίθεση με προηγούμενα κύματα διαμαρτυρίας, που ξεκινούσαν κυρίως από την επαρχία, τώρα η Τεχεράνη βρίσκεται στο κέντρο της αναταραχής. Αν οι μαζικές κινητοποιήσεις στην πρωτεύουσα πάρουν ακόμη μεγαλύτερη έκταση, εκτιμούν παρατηρητές, αυτό μπορεί να λειτουργήσει ως «σπίθα» για κλιμάκωση σε όλη τη χώρα.
Οι λόγοι της οργής είναι πολλαπλοί:
- Καταρρέον νόμισμα και εκτόξευση τιμών, που καθιστούν την καθημερινή ζωή μη βιώσιμη.
- Κοινωνικοί περιορισμοί και αυστηροί κανόνες συμπεριφοράς, ειδικά για τις γυναίκες και τους νέους.
- Διαφθορά και αίσθηση πολιτικής ασυδοσίας στην κορυφή του συστήματος.
Για πολλούς Ιρανούς, το αίσθημα είναι πως «δεν έχουν πια τίποτα να χάσουν».
Burning headscarves in Tehran tonight.
— dahlia kurtz ✡︎ דליה קורץ (@DahliaKurtz) January 10, 2026
Iranians are also setting fire to possessions of the regime forces, including cars, mosques, and their homes.
They are sending Khamenei a message.
But they are also trying to send the world a message.
Please help spread it. pic.twitter.com/pTIrAMzVFu
Λιγότεροι σύμμαχοι, περισσότερη πίεση
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή – η πτώση του Άσαντ στη Συρία, η αναδιάταξη των συμμαχιών γύρω από τη Γάζα, οι επιθέσεις σε ιρανικές υποδομές – έχουν συρρικνώσει το δίκτυο στήριξης της Τεχεράνης. Το Ιράν διαθέτει πλέον λιγότερους ισχυρούς συμμάχους, αλλά και πιο δύσκολα κανάλια για τη διοχέτευση εσόδων από το πετρέλαιο και άλλες δραστηριότητες.
