Κοντά σε προσωρινή συμφωνία για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ βρίσκονται Ηνωμένες Πολιτείες, Ιράν και Ομάν, σε μια εξέλιξη που μπορεί να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή και να αποκαταστήσει σταδιακά την ασφαλή ναυσιπλοΐα σε ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα του πλανήτη.
Λίγες ημέρες μετά την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να «παγώσει» τα σχέδια για μεγάλης κλίμακας στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν, δίνοντας χώρο στη διπλωματία, οι δύο πλευρές φαίνεται πως βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε μια μεταβατική ρύθμιση. Σύμφωνα με πληροφορίες του Axios, που επικαλείται δύο περιφερειακές πηγές και Αμερικανό αξιωματούχο, η συμφωνία βρίσκεται στο τελικό στάδιο, με στόχο να ανακοινωθεί ακόμη και εντός της ημέρας.
Τι προβλέπει το σχέδιο για τη ναυσιπλοΐα
Η υπό διαπραγμάτευση συμφωνία προβλέπει μεταβατική περίοδο 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης, κατά την οποία Ιράν και Ομάν θα συντονίζουν τη διέλευση των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Τα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο θα χρησιμοποιούν τη βόρεια θαλάσσια λωρίδα, εντός των ιρανικών χωρικών υδάτων, ενώ όσα εξέρχονται προς την Αραβική Θάλασσα θα κινούνται μέσω της νότιας λωρίδας, στα χωρικά ύδατα του Ομάν, σε συνεννόηση με την Τεχεράνη.
Κατά τη διάρκεια της προσωρινής συμφωνίας δεν θα επιβάλλονται τέλη ή διόδια, ενώ εντός 30 ημερών προβλέπεται η εκκαθάριση ναρκών από τη μεσαία λωρίδα του περάσματος. Στόχος είναι η συγκεκριμένη λωρίδα να μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιείται και για τις δύο κατευθύνσεις, στο πλαίσιο μιας πιο μόνιμης συμφωνίας για τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή.
Το πάγιο αίτημα του Ιράν
Η συγκεκριμένη ρύθμιση φαίνεται πως ικανοποιεί εν μέρει το πάγιο αίτημα της Τεχεράνης για μεγαλύτερο ρόλο στον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Μέχρι σήμερα, η διαχείριση του περάσματος αποτελούσε μόνιμη πηγή έντασης, καθώς από την περιοχή διέρχεται τεράστιος όγκος πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, γεγονός που καθιστά κάθε κρίση στα Στενά ζήτημα διεθνούς ασφάλειας και οικονομικής σταθερότητας.
Το αυστηρό μήνυμα Τραμπ προς την Τεχεράνη
Παρά το θετικό κλίμα στις συνομιλίες, ο Ντόναλντ Τραμπ έστειλε σαφές μήνυμα προς το Ιράν ότι η υπομονή της Ουάσιγκτον δεν είναι απεριόριστη. Ερωτηθείς από δημοσιογράφο για το πού βρίσκονται οι επαφές με την Τεχεράνη, απάντησε ότι «θα γνωρίζουμε σε 48 ώρες», υπενθυμίζοντας ότι είχε ζητήσει τα Στενά του Ορμούζ να ανοίξουν άμεσα.
Μιλώντας στο Fox News, ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε την προειδοποίησή του προς την ιρανική πλευρά. «Τα Στενά θα ανοίξουν πολύ σύντομα. Αν κάνουν πίσω ξανά, θα δεχθούν πολύ ισχυρό πλήγμα. Το γνωρίζουν και το καταλαβαίνουν», δήλωσε, επισημαίνοντας πάντως ότι οι συνομιλίες εξελίσσονται σε θετικό κλίμα.
Ο ρόλος του Ομάν και το διπλωματικό παρασκήνιο
Καθοριστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις διαδραμάτισε το Ομάν, με τη στήριξη του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν. Ενεργή συμμετοχή είχε και ο Λευκός Οίκος, ενώ ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έκανε λόγο για πρόοδο στις επαφές, εκφράζοντας αισιοδοξία ότι μπορεί να υπάρξει σύντομα συμφωνία.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο ειδικός απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, είχε συνεχείς τηλεφωνικές επικοινωνίες με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και τον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ αλ Μπουσαΐντι. Ο Αραγτσί φέρεται να είχε αποδεχθεί κατ’ αρχήν το σχέδιο από το προηγούμενο Σαββατοκύριακο, ωστόσο απαιτούνταν η έγκριση της ανώτατης ηγεσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας και του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας. Σύμφωνα με αμερικανικές και περιφερειακές πηγές, το «πράσινο φως» δόθηκε την Τρίτη.
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι κρίσιμα
Τα Στενά του Ορμούζ θεωρούνται το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα στον κόσμο, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου, αλλά και μεγάλες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η ένταση των τελευταίων μηνών ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν είχε οδηγήσει σε επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων, περιορισμό της ναυσιπλοΐας και φόβους για γενικευμένη σύρραξη στη Μέση Ανατολή.
Οι εξελίξεις αυτές προκάλεσαν αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, με τις τιμές του πετρελαίου να επηρεάζονται από κάθε ένδειξη κλιμάκωσης ή αποκλιμάκωσης. Εφόσον η συμφωνία οριστικοποιηθεί, θα αποτελέσει την πρώτη ουσιαστική διπλωματική αποκλιμάκωση μετά τις στρατιωτικές συγκρούσεις των τελευταίων εβδομάδων και μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για νέα διαπραγμάτευση σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Νέα φάση στις συνομιλίες Ιράν - Ομάν
Την ίδια ώρα, η κρατική ιρανική τηλεόραση Press TV μεταδίδει ότι οι συνομιλίες μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ έχουν εισέλθει σε «νέα φάση», με τις δύο πλευρές να βρίσκονται, σύμφωνα με Ιρανό αξιωματούχο, πολύ κοντά σε διμερή συμφωνία. Βασικός στόχος των διαπραγματεύσεων είναι η δημιουργία ενός νέου «μεσαίου διαδρόμου» στα Στενά του Ορμούζ, ο οποίος θα διασφαλίζει την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων, προστατεύοντας παράλληλα τα δικαιώματα του Ιράν ως παράκτιου κράτους.
Εφόσον τεθεί σε λειτουργία, ο νέος διάδρομος θα μπορούσε να αντικαταστήσει τόσο τη βόρεια όσο και τη νότια θαλάσσια διαδρομή που συζητούνται στο πλαίσιο της προσωρινής συμφωνίας, αποτελώντας τη βάση για ένα μόνιμο σύστημα ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Από την κλιμάκωση στην αναζήτηση λύσης
Πριν από την πρόσφατη σύγκρουση, η διέλευση των πλοίων γινόταν μέσω ενός συστήματος δύο λωρίδων κυκλοφορίας που είχε υιοθετηθεί από τον ΟΗΕ και εκτεινόταν τόσο στα ιρανικά όσο και στα χωρικά ύδατα του Ομάν. Μετά το ξέσπασμα των εχθροπραξιών και τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα, η Τεχεράνη έκλεισε ουσιαστικά το πέρασμα και υποχρέωσε τα πλοία να κινούνται αποκλειστικά μέσω της βόρειας διαδρομής, κοντά στο νησί Λαράκ και εντός ιρανικών υδάτων.
Μετά τη συμφωνία εκεχειρίας του Ιουνίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες πρότειναν τη δημιουργία εναλλακτικής νότιας διαδρομής, κοντά στις ακτές του Ομάν. Η πρόταση αυτή απορρίφθηκε αρχικά από το Ιράν, το οποίο συνέχισε τις επιθέσεις κατά της εμπορικής ναυτιλίας, οδηγώντας σε νέα κλιμάκωση. Πλέον, οι επαφές επικεντρώνονται στον καθορισμό ασφαλών θαλάσσιων διαδρόμων και σε ένα μεταβατικό πλαίσιο που θα επιτρέψει την επανεκκίνηση της ναυσιπλοΐας χωρίς νέα στρατιωτική σύγκρουση.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, χαρακτήρισε «θετικές» τις συνομιλίες με το Ομάν τόσο σε τεχνικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο, σημειώνοντας ότι βασικό αντικείμενο των επαφών είναι ο καθορισμός ασφαλών θαλάσσιων διαδρόμων διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ.
