Οι δηλώσεις του Βλαντίμιρ Πούτιν περί πιθανής προσέγγισης στο τέλος του πολέμου στην Ουκρανία έχουν προκαλέσει έντονη συζήτηση για το τι πραγματικά επιδιώκει η Μόσχα. Παρότι το Κρεμλίνο εξακολουθεί να κρατά σκληρή στάση στις διαπραγματεύσεις, οι εξελίξεις στο στρατιωτικό, οικονομικό και διπλωματικό πεδίο φαίνεται πως επηρεάζουν τους υπολογισμούς της ρωσικής ηγεσίας.
Σύμφωνα με διεθνείς αναλύσεις, υπάρχουν πέντε βασικοί παράγοντες που μπορεί να εξηγούν γιατί ο Ρώσος πρόεδρος εμφανίζεται να αλλάζει τόνο, χωρίς απαραίτητα να έχει εγκαταλείψει τους στόχους του.
1. Η ρωσική προέλαση δείχνει να επιβραδύνεται
Μετά την αποτυχημένη ουκρανική αντεπίθεση του 2023, η Ρωσία είχε καταφέρει να κερδίζει σταδιακά έδαφος, έστω και με αργό ρυθμό και μεγάλο κόστος. Για αρκετούς μήνες είχε δημιουργηθεί η εικόνα ότι η Ουκρανία υποχωρούσε αργά, αλλά σταθερά.
Το τελευταίο διάστημα, όμως, αυτή η εικόνα φαίνεται να έχει αρχίσει να αλλάζει. Η ανακατάληψη του Κουπιάνσκ από τις ουκρανικές δυνάμεις αιφνιδίασε αρκετούς στρατιωτικούς αναλυτές, ενώ προβλήματα στον ρωσικό συντονισμό στο πεδίο φαίνεται πως έδωσαν στην Ουκρανία περιθώριο να ανακτήσει θέσεις και σε άλλες περιοχές, όπως στη Ζαπορίζια.
Την ίδια ώρα, δυτικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι η Ρωσία έχασε καθαρά εδάφη για πρώτη φορά έπειτα από μήνες, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι μια ρωσική νίκη μέσω φθοράς δεν είναι πλέον τόσο βέβαιη όσο φαινόταν προηγουμένως.
2. Οι απώλειες πιέζουν τη ρωσική στρατολόγηση
Ένας δεύτερος παράγοντας αφορά το ανθρώπινο δυναμικό. Το Κίεβο υποστηρίζει ότι τους τελευταίους μήνες οι ρωσικές απώλειες σε νεκρούς και τραυματίες ξεπερνούν τον αριθμό των νέων στρατιωτών που καταφέρνει να στρατολογήσει η Μόσχα.
Τα στοιχεία αυτά δεν είναι εύκολο να επιβεβαιωθούν ανεξάρτητα, ωστόσο οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι η Ρωσία αντιμετωπίζει αυξανόμενη πίεση στο μέτωπο των στρατολογήσεων. Οι απώλειες φέρεται να είναι ιδιαίτερα υψηλές λόγω της εκτεταμένης χρήσης drones από την Ουκρανία.
Παράλληλα, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο Πούτιν θέλει να προχωρήσει σε νέο μεγάλο κύμα επιστράτευσης, καθώς η προηγούμενη κινητοποίηση του 2022 είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό της Ρωσίας.
3. Τα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές δυσκολεύουν τη Μόσχα
Η ρωσική οικονομία πήρε πρόσκαιρη ανάσα από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου, λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Τα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου αυξήθηκαν σημαντικά, προσφέροντας στη Μόσχα οικονομικό περιθώριο.
Ωστόσο, οι ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις έχουν αρχίσει να δημιουργούν σοβαρά προβλήματα. Τα πλήγματα σε τερματικούς σταθμούς και ενεργειακές υποδομές επηρεάζουν τις εξαγωγές και αυξάνουν την πίεση στη ρωσική οικονομία.
Αν οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου υποχωρήσουν, η Μόσχα μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με ακόμη μεγαλύτερες δυσκολίες, ειδικά αν συνεχιστούν τα ουκρανικά χτυπήματα σε κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις.
4. Η Ουκρανία ενισχύει τη δική της πολεμική τεχνολογία
Στην αρχή του πολέμου, η Ουκρανία εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από τη δυτική στρατιωτική βοήθεια. Με τον χρόνο, όμως, το Κίεβο άρχισε να επενδύει όλο και περισσότερο στη δική του παραγωγή drones, πυραυλικών συστημάτων και τεχνολογιών αεράμυνας.
Η δυνατότητα της Ουκρανίας να πλήττει στόχους βαθιά μέσα στη ρωσική επικράτεια έχει αλλάξει τα δεδομένα. Οι επιθέσεις σε μεγάλες αποστάσεις δείχνουν ότι το Κίεβο μπορεί πλέον να ασκεί πίεση πολύ πέρα από την πρώτη γραμμή του μετώπου.
Παράλληλα, τα νέα συστήματα αναχαίτισης drones που χρησιμοποιεί η Ουκρανία φαίνεται να βελτιώνουν την άμυνά της απέναντι στις ρωσικές επιθέσεις, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα της Μόσχας στον αέρα.
5. Η Μόσχα προσπαθεί να τραβήξει ξανά την προσοχή της Ουάσιγκτον
Ο πέμπτος παράγοντας είναι διπλωματικός. Η Ρωσία φαίνεται να επιδιώκει να επαναφέρει το ουκρανικό ζήτημα στο επίκεντρο της αμερικανικής πολιτικής, σε μια περίοδο που η προσοχή της Ουάσιγκτον έχει στραφεί έντονα στη Μέση Ανατολή και στην κρίση με το Ιράν.
Η Μόσχα εκτιμά ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να ασκήσει πίεση στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ώστε η Ουκρανία να αποδεχθεί εδαφικές παραχωρήσεις, κυρίως στο Ντονέτσκ. Με αυτόν τον τρόπο, η Ρωσία θα μπορούσε να αντισταθμίσει τη στασιμότητα στο πεδίο της μάχης μέσω διπλωματικής πίεσης.
Παρά τη φαινομενικά πιο ήπια ρητορική, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το Κρεμλίνο έχει εγκαταλείψει τις βασικές του απαιτήσεις. Αντίθετα, στενοί συνεργάτες της ρωσικής ηγεσίας εξακολουθούν να θέτουν ως προϋπόθεση για ειρηνευτικές συνομιλίες την αποχώρηση της Ουκρανίας από περιοχές που η Μόσχα διεκδικεί.
Το συμπέρασμα
Η αλλαγή τόνου από τον Πούτιν δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η Ρωσία είναι έτοιμη για ουσιαστικές υποχωρήσεις. Περισσότερο φαίνεται να αποτελεί έναν συνδυασμό στρατιωτικής πίεσης, οικονομικών υπολογισμών και διπλωματικής τακτικής.
Η Μόσχα μπορεί να θέλει να εμφανιστεί ανοιχτή σε μια πολιτική λύση, χωρίς όμως να εγκαταλείπει τους βασικούς της στόχους. Από την άλλη, η Ουκρανία δείχνει ότι δεν βρίσκεται πλέον αποκλειστικά σε θέση άμυνας, καθώς αποκτά δυνατότητες που μπορούν να αυξήσουν το κόστος του πολέμου για τη Ρωσία.
