Η ένταση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν παραμένει στο κόκκινο, την ώρα που διαφαίνεται μια νέα προσπάθεια επανεκκίνησης των συνομιλιών για τον τερματισμό του πολέμου, μετά το ναυάγιο της συνάντησης στο Ισλαμαμπάντ το περασμένο Σαββατοκύριακο.
Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε αισιόδοξος, δηλώνοντας ότι οι επαφές με την Τεχεράνη ενδέχεται να ξαναρχίσουν μέσα στις επόμενες ημέρες. Στόχος της αμερικανικής πλευράς, όπως περιέγραψε και ο Τζέι Ντι Βανς, είναι ένας ευρύτερος συμβιβασμός που δεν θα περιορίζεται μόνο στο πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά θα περιλαμβάνει επίσης τις κυρώσεις, την περιφερειακή επιρροή του Ιράν και το πυραυλικό του πρόγραμμα.
Το μήνυμα Τραμπ και οι αμερικανικές επιδιώξεις
Ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε μάλιστα ότι ένας νέος γύρος διαπραγματεύσεων θα μπορούσε να ξεκινήσει ακόμη και μέσα στις επόμενες δύο ημέρες, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί κάποια επίσημη ημερομηνία. Την ίδια ώρα, σύμφωνα με πηγή του πακιστανικού υπουργείου Εξωτερικών, το Ισλαμαμπάντ εξακολουθεί να προσφέρεται ως τόπος φιλοξενίας των συνομιλιών, ενισχύοντας τον ρόλο του ως διαμεσολαβητή στην κρίση.
Από την πλευρά της, η Τεχεράνη αποδίδει το αδιέξοδο του προηγούμενου γύρου στην έλλειψη πολιτικής βούλησης από τις Ηνωμένες Πολιτείες και στις, όπως τις χαρακτηρίζει, υπερβολικές απαιτήσεις της Ουάσιγκτον. Οι ΗΠΑ, ωστόσο, επιμένουν ότι το Ιράν εξακολουθεί να επιδιώκει μια συμφωνία.
Η εικόνα από τις δηλώσεις Βανς
Σε συνέντευξή του, ο Τραμπ υποστήριξε ότι η σύγκρουση πλησιάζει προς το τέλος της και ότι η δική του παρέμβαση απέτρεψε την απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν. Αντίστοιχα, ο Τζέι Ντι Βανς εμφανίστηκε επίσης αισιόδοξος, σημειώνοντας πως, παρά τη μακρά ιστορία δυσπιστίας ανάμεσα στις δύο χώρες, παραμένει υπαρκτή η βούληση για συμφωνία.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει μια συνολική διευθέτηση που θα διασφαλίζει ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα, δεν θα συνεχίσει να στηρίζει τρομοκρατικές οργανώσεις και θα μπορεί να επιστρέψει πλήρως στην παγκόσμια οικονομία. Στον επόμενο γύρο επαφών δεν αποκλείεται να συμμετάσχουν και ο Στιβ Γουίτκοφ με τον Τζάρεντ Κούσνερ, οι οποίοι έχουν ήδη ενεργό ρόλο στις προσπάθειες αποκλιμάκωσης.
Ναυτικός αποκλεισμός και πίεση στο Ορμούζ
Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ έχουν ενισχύσει την πίεση προς το Ιράν και σε στρατιωτικό επίπεδο, επιβάλλοντας ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια και στα Στενά του Ορμούζ. Στην επιχείρηση συμμετέχουν περισσότερα από δώδεκα πολεμικά πλοία και περίπου 10.000 στρατιώτες, με στόχο να πληγούν οι δύο βασικοί οικονομικοί άξονες της Τεχεράνης: οι εξαγωγές πετρελαίου και τα έσοδα από τη ναυσιπλοΐα στο κρίσιμο πέρασμα του Ορμούζ.
Σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, έξι εμπορικά πλοία συμμορφώθηκαν με τις εντολές και επέστρεψαν στα ιρανικά λιμάνια. Ωστόσο, στοιχεία παρακολούθησης πλοίων δείχνουν ότι ορισμένα πλοία με ιρανική σύνδεση, αλλά και ανεξάρτητα, πέρασαν τελικά από τα Στενά, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο αποκλεισμός δεν εφαρμόζεται απόλυτα.
Οι μεγάλες διαφωνίες για τα πυρηνικά
Στο πεδίο των διαπραγματεύσεων, οι διαφορές ΗΠΑ και Ιράν παραμένουν σοβαρές, κυρίως γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να πρότειναν αναστολή κάθε δραστηριότητας εμπλουτισμού ουρανίου για 20 χρόνια, ενώ η ιρανική πλευρά αντιπρότεινε πενταετή αναστολή. Αυτή η απόσταση ήταν και ο βασικός λόγος για τον οποίο απέτυχαν οι πρώτες συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ.
Παρά το αδιέξοδο, εξακολουθούν να υπάρχουν ενδείξεις ότι οι επαφές μπορεί να συνεχιστούν. Παράγοντες από τον Περσικό Κόλπο, το Πακιστάν και το Ιράν αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο επιστροφής των διαπραγματευτικών ομάδων στο Ισλαμαμπάντ μέσα στην εβδομάδα, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει προσδιοριστεί συγκεκριμένη ημερομηνία.
Παράλληλο μέτωπο με συνομιλίες Ισραήλ - Λιβάνου
Παράλληλα, οι εξελίξεις στην περιοχή δεν περιορίζονται μόνο στον άξονα ΗΠΑ - Ιράν. Ισραήλ και Λίβανος άνοιξαν έναν νέο δίαυλο επικοινωνίας, ξεκινώντας απευθείας συνομιλίες στην Ουάσιγκτον με τη μεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών. Πρόκειται για την πρώτη τέτοια επαφή των δύο χωρών μετά το 1983 και ήδη χαρακτηρίζεται ως ιστορική.
Κατά τις συνομιλίες, οι δύο πλευρές φέρονται να εξέφρασαν συγκρατημένη αισιοδοξία για την προοπτική μιας ειρηνευτικής συμφωνίας. Οι ΗΠΑ υπογράμμισαν την ανάγκη η κυβέρνηση του Λιβάνου να επανακτήσει τον έλεγχο της βίας στο εσωτερικό της χώρας και να περιορίσει την ιρανική επιρροή, ενώ επανέλαβαν τη στήριξή τους στο δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα.
Το σχέδιο για τον Λίβανο και η στάση της Χεζμπολάχ
Από την άλλη, το Ισραήλ παρουσίασε σχέδιο που προβλέπει διαίρεση του Λιβάνου σε τρεις ζώνες με αυξημένη στρατιωτική παρουσία στον νότο, με στόχο τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ. Ο Λίβανος ζήτησε κατάπαυση του πυρός και μέτρα για την ανακούφιση της ανθρωπιστικής κρίσης, ενώ η Χεζμπολάχ συνέχισε τις επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ. Η παράδοση τριών μελών της οργάνωσης στις ισραηλινές δυνάμεις καταγράφηκε ως ένα μικρό αλλά αξιοσημείωτο βήμα αποκλιμάκωσης.
Οι διεθνείς και οικονομικές επιπτώσεις
Οι εξελίξεις αυτές έχουν ήδη αντίκτυπο και στην παγκόσμια οικονομία. Η προοπτική μιας διπλωματικής εκτόνωσης στη Μέση Ανατολή συνέβαλε στη μείωση της πίεσης στις αγορές πετρελαίου, με τις τιμές να κινούνται κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες για τις διεθνείς επιπτώσεις μιας παρατεταμένης κρίσης.
Την ίδια ώρα, η Κίνα επέκρινε τον αμερικανικό αποκλεισμό, χαρακτηρίζοντάς τον επικίνδυνο και ανεύθυνο, ενώ από αμερικανικής πλευράς διατυπώθηκε η άποψη ότι μια περιορισμένη οικονομική επιβάρυνση είναι αποδεκτή, εφόσον εξυπηρετεί τη μακροπρόθεσμη διεθνή ασφάλεια.
Ρευστό το τοπίο στη Μέση Ανατολή
Συνολικά, η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ρευστή. Η ατελής εφαρμογή του ναυτικού αποκλεισμού, οι σημαντικές διαφορές στις συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα και η γενικότερη γεωπολιτική ένταση στην περιοχή διατηρούν αβέβαιο το τοπίο και καθιστούν ανοιχτό κάθε ενδεχόμενο για τις επόμενες ημέρες.
