Με φόντο τη σφοδρή αντιπαράθεση που έχει προκαλέσει στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες η επιλογή της κυβέρνησης του Πέδρο Σάντσεθ να προχωρήσει σε διαδικασία μαζικής νομιμοποίησης εκατοντάδων χιλιάδων μεταναστών, η Αθήνα επιχειρεί να κρατήσει μια λεπτή ισορροπία. Από τη μία πλευρά, εκφράζεται έντονη δυσφορία για την πολιτική της Μαδρίτης, από την άλλη όμως η ελληνική κυβέρνηση δεν επιθυμεί να διαρραγεί το μέτωπο της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης απέναντι στις υβριδικές μεταναστευτικές κρίσεις.
Η Αθήνα δεν θέλει απομονωμένη την Ισπανία
Παρά τις σοβαρές διαφωνίες που υπάρχουν με τις επιλογές της ισπανικής κυβέρνησης, στην Αθήνα θεωρούν ότι η Ισπανία δεν πρέπει να αφεθεί μόνη απέναντι στις αυξημένες μεταναστευτικές πιέσεις που δέχεται. Η εκτίμηση που κυριαρχεί στο κυβερνητικό επιτελείο είναι ότι η Ελλάδα έχει βιώσει αντίστοιχες καταστάσεις στο παρελθόν, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την απόπειρα εργαλειοποίησης μεταναστών στον Έβρο το 2020, ενώ πρόσφατα αντιμετώπισε και αυξημένες ροές από τη Λιβύη.
Κυβερνητικά στελέχη σημειώνουν ότι μια χώρα πρώτης γραμμής δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της μια οργανωμένη μεταναστευτική κρίση. Για τον λόγο αυτό, ακόμη και αν η Αθήνα διαφωνεί με την πολιτική μαζικών νομιμοποιήσεων της Μαδρίτης, επιμένει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να διαθέτει κοινά εργαλεία αντίδρασης, καθώς κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο η Ελλάδα να βρεθεί ξανά αντιμέτωπη με κατευθυνόμενη μαζική μετακίνηση πληθυσμών από τρίτες χώρες.
Η παρέμβαση Μητσοτάκη για ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης
Τη συγκεκριμένη λογική ανέπτυξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης με άρθρο του στο «Politico», υποστηρίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται έναν ειδικό μηχανισμό για την αντιμετώπιση ακραίων περιπτώσεων εργαλειοποίησης της μετανάστευσης από τρίτες χώρες. Ο πρωθυπουργός επικαλέστηκε την κρίση στον Έβρο το 2020, αλλά και τη σημερινή πίεση που δέχεται η Ισπανία στη Θέουτα, τονίζοντας ότι καμία χώρα πρώτης γραμμής δεν πρέπει να μένει μόνη απέναντι σε τέτοιου είδους υβριδικές πιέσεις.
Ο κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι, πέρα από τις ταχύρρυθμες διαδικασίες ασύλου που πρέπει να παραμείνουν μέρος της ευρωπαϊκής εργαλειοθήκης, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα, στο πλαίσιο ειδικού ευρωπαϊκού καθεστώτος έκτακτης ανάγκης, να αναστέλλουν προσωρινά την υποβολή αιτήσεων ασύλου από νεοαφιχθέντες. Παράλληλα, όπως ανέφερε, θα πρέπει να προχωρούν γρήγορα οι επιστροφές όσων δεν δικαιούνται να παραμείνουν, με πλήρη σεβασμό στις νομικές υποχρεώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ελληνική πρόταση στις ευρωπαϊκές διαβουλεύσεις
Την ίδια στρατηγική παρουσίασε και ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, στις ευρωπαϊκές διαβουλεύσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, κατά τη διάρκεια τηλεδιάσκεψης των υπουργών Εσωτερικών και Μετανάστευσης, ο Έλληνας υπουργός ανέπτυξε την πρόταση της Αθήνας για τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού αντιμετώπισης έκτακτων μεταναστευτικών κρίσεων.
Ο μηχανισμός αυτός, σύμφωνα με την ελληνική πρόταση, θα ενεργοποιείται όταν ένα κράτος-μέλος δέχεται αιφνίδια και οργανωμένη πίεση στα εξωτερικά του σύνορα. Θα περιλαμβάνει τη δυνατότητα προσωρινής αναστολής της διαδικασίας ασύλου, την αποτελεσματική προστασία των χερσαίων και θαλάσσιων συνόρων, την ενίσχυση της Frontex και την επιτάχυνση των επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
Έβρος, Λιβύη και Θέουτα στο ίδιο ευρωπαϊκό πλαίσιο
Κατά την Αθήνα, ένας τέτοιος μηχανισμός θα πρέπει να μπορεί να ενεργοποιείται σε περιπτώσεις όπως η εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών στον Έβρο το 2020, οι αυξημένες αφίξεις από τη Λιβύη, αλλά και η κρίση στη Θέουτα, όταν χιλιάδες άνθρωποι πέρασαν μαζικά από το Μαρόκο προς την ισπανική πόλη. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο την Ισπανία ή την Ελλάδα, αλλά τη συνολική προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Δυσφορία για τις μαζικές νομιμοποιήσεις
Πίσω από τις δημόσιες διατυπώσεις αλληλεγγύης προς τη Μαδρίτη, σύμφωνα με πληροφορίες, καταγράφεται έντονη δυσφορία αρκετών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για την πολιτική νομιμοποιήσεων της κυβέρνησης Σάντσεθ. Στις Βρυξέλλες εκφράζονται φόβοι ότι η διαδικασία, η οποία εκτιμάται πως μπορεί να αφορά περισσότερους από 500.000 μετανάστες που βρίσκονται ήδη στην Ισπανία, ενδέχεται να λειτουργήσει ως παράγοντας έλξης νέων ροών προς την Ευρώπη.
Η Αθήνα συμμερίζεται τον προβληματισμό αυτό, θεωρώντας ότι τέτοιες κινήσεις μπορεί να αυξήσουν την πίεση και στα υπόλοιπα κράτη-μέλη. Ωστόσο, επιδιώκει να διαχωρίσει τη διαφωνία της με τις επιλογές της ισπανικής κυβέρνησης από την ανάγκη διατήρησης της ευρωπαϊκής συνοχής σε περιόδους κρίσης.
Το διακύβευμα για την Ευρωπαϊκή Ένωση
Στην ελληνική κυβέρνηση εκτιμούν ότι το πραγματικό διακύβευμα ξεπερνά τη σημερινή κρίση στην Ισπανία. Αφορά τη θωράκιση ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι σε μελλοντικές απόπειρες εργαλειοποίησης της μετανάστευσης, οι οποίες θα μπορούσαν να εκδηλωθούν ξανά και στα ελληνικά σύνορα.
Για την Αθήνα, η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη δεν πρέπει να είναι επιλεκτική, αλλά να συνοδεύεται από σαφείς κανόνες, κοινές διαδικασίες και αποτελεσματικά εργαλεία αντίδρασης. Η Ελλάδα επιδιώκει να εμφανιστεί ως χώρα που διαφωνεί με πολιτικές που μπορεί να λειτουργήσουν ως κίνητρο για νέες ροές, αλλά ταυτόχρονα στηρίζει την ανάγκη κοινής ευρωπαϊκής απάντησης όταν ένα κράτος-μέλος δέχεται οργανωμένη πίεση στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης.
