Η Νέα Δημοκρατία συμπληρώνει 52 χρόνια ζωής, με την ιστορική της διαδρομή να είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Μεταπολίτευση και τη θεσμική σταθεροποίηση της Ελλάδας.
Οι τρεις ημερομηνίες της ίδρυσης
- Στις 28 Σεπτεμβρίου 1974, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ανακοίνωσε δημόσια την ίδρυση της Νέας Δημοκρατίας και παρουσίασε την Ιδρυτική Διακήρυξη.
- Στις 29 Σεπτεμβρίου 1974 δημοσιοποιήθηκε το πρώτο σχέδιο καταστατικού του νέου κόμματος.
- Στις 4 Οκτωβρίου 1974 κατατέθηκε στον Άρειο Πάγο η δήλωση σύστασης της Νέας Δημοκρατίας, ολοκληρώνοντας την τυπική διαδικασία ίδρυσής της.
Η ιδρυτική διακήρυξη και η πολιτική φυσιογνωμία
Η Νέα Δημοκρατία δεν παρουσιάστηκε ως απλή συνέχεια της ΕΡΕ, αλλά ως μια νέα μεταδικτατορική παράταξη, με στόχο να εκφράσει ευρύτερες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις. Η Ιδρυτική Διακήρυξη του Κωνσταντίνου Καραμανλή συνέδεε την πατρίδα με τους πολίτες της, την εθνική ανεξαρτησία με τη λαϊκή κυριαρχία και την πρόοδο με την κοινωνική δικαιοσύνη.
Στο επίκεντρο βρισκόταν η υπέρβαση των διχασμών του παρελθόντος και η διαμόρφωση ευρύτερων σχημάτων εθνικής ενότητας. Η επιλογή αυτή συνδέθηκε με το δημοκρατικό κλίμα που ακολούθησε την πτώση της δικτατορίας και την επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 1974.
Ο όρος «ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός» καθιερώθηκε σταδιακά ως ιδεολογικό στίγμα της παράταξης, με τη συστηματικότερη διατύπωσή του να ολοκληρώνεται στα προσυνέδρια του 1977 και στο συνέδριο της Χαλκιδικής το 1979. Η αρχική πολιτική φυσιογνωμία της Νέας Δημοκρατίας συνδύαζε την οικονομική ανάπτυξη με τη μικτή οικονομία, τον ρόλο του κράτους και την κοινωνική συνοχή.
Οι μεγάλοι ιστορικοί σταθμοί
Η πρώτη μεγάλη τομή ήρθε με τις εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1974. Η Νέα Δημοκρατία επικράτησε με 54,37% και 220 έδρες, αποκτώντας την πολιτική δύναμη να προχωρήσει στη θεσμική ανασυγκρότηση της χώρας, στο δημοψήφισμα για το Πολιτειακό και στη θέσπιση του Συντάγματος του 1975.
Ο δεύτερος σταθμός ήταν η ευρωπαϊκή πορεία της Ελλάδας. Η Συνθήκη Προσχώρησης στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες υπογράφηκε το 1979 και η χώρα έγινε το 1981 το δέκατο μέλος τους, σε μια στρατηγική επιλογή που συνδέθηκε με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.
Η περίοδος 1990-1993, με πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, χαρακτηρίστηκε από προσπάθειες δημοσιονομικής προσαρμογής, αποκρατικοποιήσεων και διαρθρωτικών αλλαγών, αλλά και από έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Το 2004 η Νέα Δημοκρατία επέστρεψε στην εξουσία υπό τον Κώστα Καραμανλή, με κεντρικό σύνθημα την «επανίδρυση του κράτους». Στην ίδια περίοδο εντάχθηκαν η ενεργειακή και εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης, καθώς και η στάση της Ελλάδας στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι το 2008.
Το 2012, υπό τον Αντώνη Σαμαρά, η Νέα Δημοκρατία συμμετείχε σε κυβέρνηση συνεργασίας σε μια περίοδο κατά την οποία η παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη και η εφαρμογή των οικονομικών προγραμμάτων αποτελούσαν κεντρικά πολιτικά διακυβεύματα.
Από το 2019, με πρόεδρο τον Κυριάκο Μητσοτάκη, η Νέα Δημοκρατία επανήλθε στην αυτοδύναμη διακυβέρνηση, προβάλλοντας ως βασικούς άξονες τη μεταρρύθμιση του κράτους, την οικονομική ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό της διοίκησης.
Η εκλογική διαδρομή
Μετά τη νίκη-ρεκόρ του 1974, η Νέα Δημοκρατία παρέμεινε πρώτη το 1977 με 41,84% και 171 έδρες. Το 1981 πέρασε στην αντιπολίτευση, λαμβάνοντας 35,88% και 115 έδρες, ενώ το 1985 συγκέντρωσε 40,85% και 126 έδρες.
Το 1989 αναδείχθηκε πρώτη και στις δύο εκλογικές αναμετρήσεις, χωρίς όμως να εξασφαλίσει αυτοδυναμία. Το 1990, με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, έλαβε 46,89% και 150 έδρες, σχηματίζοντας κυβέρνηση με οριακή κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Μετά τις ήττες του 1993, του 1996 και του 2000, το κόμμα επέστρεψε στην εξουσία το 2004 με 45,36% και 165 έδρες και επανεξελέγη το 2007 με 41,84% και 152 έδρες. Το 2009 κατέγραψε 33,47% και 91 έδρες, σε μια περίοδο που συνέπεσε με την έναρξη της οικονομικής κρίσης.
Στις εκλογές του Μαΐου 2012 συγκέντρωσε 18,85%, ενώ τον Ιούνιο του ίδιου έτους έλαβε 29,66% και 129 έδρες. Το 2015 βρέθηκε δύο φορές στην αξιωματική αντιπολίτευση, πριν επιστρέψει στην αυτοδύναμη κυβέρνηση το 2019 με 39,85% και 158 έδρες.
Το 2023 η Νέα Δημοκρατία αναδείχθηκε πρώτη στις δύο εκλογικές αναμετρήσεις: τον Μάιο με 40,79% και 146 έδρες και τον Ιούνιο με 40,56% και 158 έδρες.
Οι πρόεδροι της Νέας Δημοκρατίας
Στην ηγεσία του κόμματος βρέθηκαν οι Κωνσταντίνος Καραμανλής, Γεώργιος Ράλλης, Ευάγγελος Αβέρωφ, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, Μιλτιάδης Έβερτ, Κώστας Καραμανλής, Αντώνης Σαμαράς και Κυριάκος Μητσοτάκης. Μεταβατικά, το 2015, καθήκοντα προέδρου άσκησαν ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης και ο Γιάννης Πλακιωτάκης.
Από τη Ρηγίλλης στο Μοσχάτο
Η ΟΝΝΕΔ και η ΔΑΠ-ΝΔΦΚ αποτέλεσαν διαχρονικά βασικούς πυλώνες της οργανωτικής παρουσίας της παράταξης. Η Ρηγίλλης 18 συνδέθηκε για δεκαετίες με τη φυσιογνωμία της Νέας Δημοκρατίας, ενώ η μεταστέγαση στην Πειραιώς 62, στο Μοσχάτο, σηματοδότησε μια νέα εποχή για τον κομματικό μηχανισμό.
Πενήντα δύο χρόνια μετά την ίδρυσή της, η Νέα Δημοκρατία παραμένει ένας από τους βασικούς πολιτικούς πόλους της Ελλάδας, με ζητούμενο τη διατήρηση της ισορροπίας ανάμεσα στις ιστορικές της καταβολές και στις σύγχρονες μεταρρυθμιστικές προκλήσεις.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
