Ένα ηλεκτρονικό εξάρτημα σε νανοκλίμακα, το οποίο μπορεί να ελέγχει το ρεύμα και να διατηρεί πληροφορίες με διαφορετικούς τρόπους, ανέπτυξαν ερευνητές στη Γερμανία, διερευνώντας νέους δρόμους για υπολογιστές εμπνευσμένους από τον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Η ομάδα του Πανεπιστημίου του Βίρτσμπουργκ, στο πλαίσιο του Cluster of Excellence ct.qmat που συνδέει το Βίρτσμπουργκ με τη Δρέσδη, αξιοποιεί σύνθετα οξείδια για να αναπαράγει ορισμένες συμπεριφορές νευρώνων και συνάψεων. Δεν πρόκειται για έναν έτοιμο υπολογιστή που «σκέφτεται», αλλά για επίδειξη βασικών ηλεκτρονικών λειτουργιών που θα μπορούσαν να στηρίξουν μελλοντικά προσαρμόσιμα κυκλώματα.
Γιατί η μνήμη και η επεξεργασία αναζητούν κοινό χώρο
Στους συμβατικούς υπολογιστές η μνήμη και η επεξεργασία είναι συνήθως χωριστές, με αποτέλεσμα τα δεδομένα να μετακινούνται συνεχώς ανάμεσά τους. Η μεταφορά αυτή απαιτεί χρόνο και ενέργεια, ένα ζήτημα ιδιαίτερα σημαντικό για τα μεγάλα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Η υπολογιστική που εμπνέεται από τον εγκέφαλο επιχειρεί μια διαφορετική προσέγγιση: να συνδυάσει υπολογισμό, αποθήκευση και προσαρμογή μέσα στα ίδια εξαρτήματα. Το πρότυπο είναι οι συνάψεις, οι συνδέσεις των νευρώνων που μεταβάλλονται ανάλογα με τα σήματα που δέχονται.
Δύο μονωτές δημιουργούν ένα αγώγιμο όριο
Η ερευνητική πλατφόρμα βασίζεται στο αργιλικό λανθάνιο, LaAlO₃, και στο τιτανικό στρόντιο, SrTiO₃. Κάθε υλικό ξεχωριστά είναι ηλεκτρικός μονωτής. Στο σημείο επαφής τους, όμως, μπορεί να σχηματιστεί ένα εξαιρετικά λεπτό αγώγιμο στρώμα, το λεγόμενο οιονεί δισδιάστατο αέριο ηλεκτρονίων.
Με κατάλληλο σχεδιασμό αυτής της διεπιφάνειας δημιουργούνται μικροσκοπικά αγώγιμα μονοπάτια. Η ηλεκτρική διέγερση μπορεί να μετακινεί άτομα οξυγόνου στη δομή, μεταβάλλοντας την αντίσταση. Έτσι προκύπτει ένας φυσικός τρόπος διατήρησης πληροφοριών για την προηγούμενη ηλεκτρική δραστηριότητα.
Ένα εξάρτημα, τρεις διαφορετικές λειτουργίες
Ανάλογα με την ηλεκτρική σύνδεσή του, το ίδιο νανοεξάρτημα μπορεί να λειτουργήσει ως τρανζίστορ, ως μεμρίστορ ή ως μεμκαπάσιτορ. Στην πρώτη περίπτωση ελέγχει τη ροή του ρεύματος. Στη δεύτερη αποθηκεύει πληροφορίες μέσω αλλαγών στην αντίσταση. Στην τρίτη, η ικανότητά του να αποθηκεύει ηλεκτρικό φορτίο εξαρτάται από την προηγούμενη κατάστασή του.
Η δυνατότητα εναλλαγής αυτών των ρόλων στο ίδιο σύστημα υλικών θα μπορούσε να απλοποιήσει τον σχεδιασμό τεχνητών νευρωνικών δικτύων που υλοποιούνται απευθείας σε ηλεκτρονικά κυκλώματα. Ο μεταδιδακτορικός ερευνητής Σούμεν Πραντάν συνδέει την ευελιξία αυτή με την προοπτική υλικού που θα υπολογίζει, θα μαθαίνει μέσα στο ίδιο το εξάρτημα και θα αποθηκεύει προσωρινά πληροφορίες.
Ο Ραλφ Κλάσεν, εκπρόσωπος του Πανεπιστημίου του Βίρτσμπουργκ στο ct.qmat και συνυπογράφων της μελέτης, υπογραμμίζει ότι τα σύνθετα οξείδια συγκεντρώνουν πολλές ηλεκτρονικές ιδιότητες σε μία πλατφόρμα, κάτι που τα καθιστά ενδιαφέροντα για ενεργειακά αποδοτικό και προσαρμόσιμο υλικό.
Οι πιθανές εφαρμογές και όσα μένουν να αποδειχθούν
Μελλοντικά, τέτοια ηλεκτρονικά θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε φορετές συσκευές που επεξεργάζονται επιτόπου φυσιολογικά σήματα, όπως τον καρδιακό ρυθμό, τη θερμοκρασία ή τη γλυκόζη. Η τοπική ανάλυση θα μπορούσε να περιορίσει τη μεταφορά δεδομένων προς εξωτερικά συστήματα και την ενέργεια που αυτή απαιτεί.
Οι εφαρμογές αυτές παραμένουν μακροπρόθεσμος στόχος. Η εργασία δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης ούτε έτοιμο ιατρικό αισθητήρα. Απαιτείται περαιτέρω ανάπτυξη για να διαπιστωθεί αν η τεχνολογία θα προσφέρει πρακτικά οφέλη στην κατανάλωση ενέργειας, την αξιοπιστία και την απόδοση.